ΜΑΝΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ!

Φωτογραφία δημοσιευμένη στην εφημερίδα ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ.



Σας παραπέμπω σε ένα προ διμήνου κείμενο:

Την Δευτέρα 27 Μαρτίου 2006 ο ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ(σύλλογος αποφοίτων της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ.) σε συνεργασία με τον «Πολυχώρο-Μαλλιάρης» οργάνωσαν ένα αφιέρωμα στον ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη. Για τον ποιητή ( σε λίγους μήνες κλείνει ένας χρόνος από τον θάνατο του) μίλησε ο ομότιμος καθηγητής του Α.Π.Θ., Παναγιώτης Μουλλάς! Οι απαραίτητες συστάσεις σε ένα πυκνό ακροατήριο που έκανε κατάληψη στον χώρο του Βιβλιοπωλείου, έγιναν από τον «σκυταλοδρόμο του πνεύματος» καθηγητή Τσολάκη. Ο κ.Τσολάκης χαρακτήρισε τον Μουλλά «λάμψη» για το Πανεπιστήμιο. Μετά τις εκατέρωθεν αβρότητες(για να πω την αλήθεια με κουράζουν λίγο αυτά) των δύο ανθρώπων που έχουν προσφέρει πολλά στην πνευματική κίνηση της πόλης, η Βέτα Μιρίδου, καθηγήτρια Μουσικής( πιάνο) και η Χριστίνα Βασιλειάδου (φλάουτο) συνόδευσαν μουσικά την φοιτήτρια της Φιλοσοφικής Κατερίνα Αντωνίου που τραγούδησε δύο μελοποιημένα τραγούδια του Μανόλη Αναγνωστάκη! Ειλικρινά δεν θα μπορούσε να ξεκινήσει καλύτερα η βραδιά! (Ο ποιητής Χριστιανόπουλος θα μας έλεγε πως άλλο πράγμα η μουσική και άλλο η Ποίηση-Ας συγκρατούμε στο μυαλό μας και αυτήν την άποψη ).

Στην συνέχεια ο κ.Τσολάκης παρέδωσε τη σκυτάλη στον κ.Μουλλά που αφιέρωσε την βραδιά στον εκλιπόντα φίλο που του χάρισε την φιλία του για πάνω από μισό αιώνα! Ο ομιλητής διευκρίνισε εξαρχής πως θα μιλούσε για τον ποιητή και όχι για τον άνθρωπο Αναγνωστάκη.

Οι πρώτες αναφορές του καθηγητή αφορούν τις ποιητικές συλλογές του Αναγνωστάκη που προσδιορίζονται χρονολογικά! Αυτό βέβαια που μας ενδιαφέρει εδώ δεν είναι οι τίτλοι από τις συλλογές αλλά η ανάλυση του ποιητικού έργου. Για αυτό παραλείπω τους τίτλους των ποιητικών συλλογών αλλά και τον χρόνο της δημιουργίας τους και επιλέγω να σας μεταφέρω όλα αυτά που είπε ο καθηγητής για τα χαρακτηριστικά του έργου.

Ο Αναγνωστάκης είναι ολιγογράφος ποιητής όπως ακριβώς συμβαίνει και με τον Καβάφη και τον Κάλβο. Να θυμίσω πως ο Ε. Χ. Γονατάς (κάποια στιγμή θα ήθελα να σας μιλήσω και για αυτόν) που πέθανε ανήμερα της εκδήλωσης μνημονεύτηκε από τον Μουλλά σαν συγγραφέας που έγραψε λίγα και καλά !Ο υπαινιγμός είναι σαφέστατος και για το έργο του Αναγνωστάκη.

Στα λιγότερα από 100 ποιήματα ο Μουλλάς μας ζητάει να δούμε την τάση του Αναγνωστάκη για σταδιακή σμίκρυνση του ποιητικού του έργου! Ο Αναγνωστάκης αισθάνεται την ανάγκη για συμπύκνωση, αφαίρεση και απαλλαγή από τα περιττά του λόγου. Αυτό φαίνεται καθαρά στο ποίημα ΟΛΟ ΚΑΙ ΠΙΟ ΓΥΜΝΑ!

Άλλο χαρακτηριστικό είναι η τάση του ποιητή για αποφθέγματα. Στίχοι όπως «πάντα είναι αργά για κάθε τι», «η αγάπη είναι ο φόβος που μας ενώνει με τους άλλους», «Γιατί η ποίηση δεν είναι ο τρόπος να μιλήσουμε αλλά ο καλύτερος τοίχος να κρύψουμε το πρόσωπο μας» μας το επιβεβαιώνουν ξεκάθαρα!

Ο Αναγνωστάκης δεν είναι επικός ποιητής. Δεν θα μπορούσαμε να τον χαρακτηρίσουμε αφηγηματικό αλλά και πάλι αυτό δεν γίνεται χωρίς να εντοπίσουμε αφηγηματικές έννοιες στο έργο του. Υπάρχει χρόνος, χώρος και πολλά πρόσωπα. Διαπιστώνουμε , δηλαδή, έννοιες που συναντάμε σε αφηγηματικά έργα! Ο Ποιητής έχει μια εμμονή με τον χρόνο. Τίτλοι ποιημάτων αλλά και τίτλοι συλλογών είναι χρονολογικά προσδιορισμένοι.(Προσωπικά βρίσκω πολύ ελκυστικό το θέμα του χρόνου στην ποίηση του μεγάλου και έντιμου Θεσσαλονικιού)!

Ο χώρος ως μια βασική διάσταση της προσωπικότητας ταυτίζεται με την πόλη στην οποία έχει τα βιώματα του. Στην Θεσσαλονίκη γνωρίζει τη ζωή και σε αυτήν την πόλη έρχεται αντιμέτωπος με τον θάνατο (στη φυλακή είχε καταδικαστεί σε μια εκτέλεση που ευτυχώς δεν έγινε ποτέ!). Η τοπιογραφία είναι αστική. Δρόμοι, λιμάνια, βιβλιοθήκες, μουσεία, γήπεδα, κινηματογράφοι, άδεια πάρκα, συνοικιακά καφενεία, φυλακές, προαύλια φυλακών, ταβέρνες και μικρομάγαζα. Η φύση απουσιάζει. Ο Μουλλάς μας λέει πως ο Αναγνωστάκης δεν είναι φυσιολάτρης. Δεν συμφωνώ! Ο άνθρωπος είναι μέρος της φύσης και ο ποιητής εκφράζει με απαράμιλλο τρόπο τον συναισθηματικό μας κόσμο. Αυτός φαίνεται να μην έχει σχέση με συγκεκριμένες συνθήκες και εποχές αλλά είναι διαχρονικός! Έτσι εξηγείται η φρεσκάδα της ποίησης του Αναγνωστάκη. Αν ο Καβάφης είναι ο «ποιητής των γηρατειών» ο Αναγνωστάκης είναι ο «ποιητής της νεότητας»!

Η θάλασσα αποτελεί ένα μέσο φυγής από μια δυσάρεστη πραγματικότητα. Ο Αναγνωστάκης φαίνεται να αντιπαθεί το Αιγαίο και το φως του που μοιάζει να έχει υπερτιμηθεί!

Υπάρχουν πολλά πρόσωπα που έχουν ονόματα. Όλοι είναι νέοι. Άλλοι νεκροί που εκτελέστηκαν και άλλοι ζωντανοί που επέζησαν της φρίκης. Οι νεώτεροι είναι επίγονοι που δεν παίζουν μεγάλο ρόλο. Αναφέρονται πολλά παιδιά!

Στο ποιητικό έργο διακρίνουμε και το χαρακτηριστικό της αυτοαναφορικότητας! Υπάρχουν συνεχείς παραπομπές και κάθε ποίημα συνδέεται με το προηγούμενο. Έτσι η ποίηση είναι συνεχής και ταυτόχρονα αποσπασματική. Το ποίημα ΜΙΛΩ αποτελεί την μήτρα της συνολικής ποίησης του Αναγνωστάκη. Αποτελεί μια ανακεφαλαίωση της ποιητικής του θεματογραφίας.

Οι στίχοι του ποιητή αποδίδουν μια διαρκή κίνηση ανάμεσα σε αντιθετικούς πόλους. Από το λόγο στη σιωπή. Από το εγώ στο εμείς και από το διάλογο στο μονόλογο. Η διπλή ουσία διαπερνά το έργο. Η απουσία μαζί με την παρουσία. Ο απολογητής που κάνει απολογισμούς. Ο συνήγορος υπεράσπισης που καταγγέλλει και οι ελεγειακοί τόνοι της δεκαετίας του 1940 που καταλήγουν στους σατυρικούς και οργισμένους στίχους της δικτατορίας. Ο Αναγνωστάκης σαρκάζει αλλά δεν είναι ευθυμογράφος.(Άλλο πράγμα ο Ροϊδης και άλλο ο Σουρής).

Οι τελευταίες ποιητικές κουβέντες του Αναγνωστάκη θα γίνουν με το Υστερόγραφο στα 1983.Αυτό σχολιάστηκε ποικιλοτρόπως. Αρκετοί το αποκάλεσαν « σπαράγματα».Αλλά τα σπαράγματα προέρχονται από ένα ΟΛΟ. Το Υστερόγραφο περιλαμβάνει μονόστιχα ποιήματα που δεν προέρχονται από κανένα ΟΛΟ. Ενσαρκώνουν πλήρεις ποιητικές ιδέες που εκφράζονται με τις, όσο το δυνατόν, λιγότερες λέξεις.

Ο Αναγνωστάκης απεχθάνεται την φλυαρία και μας παροτρύνει με την στάση του σε μια σιωπή που αποτελεί την «φόρμα της ομιλίας». Ολόκληρο το ποιητικό του έργο είναι ένα χρονικό, ένα ημερολόγιο στο οποίο καταγράφεται ο πολιτισμός των βιωμάτων. Είναι ο ποιητής που έχει πυροδοτήσει τις περισσότερες συζητήσεις και σχολιασμούς και για αυτό η βιβλιογραφία που τον συνοδεύει είναι ογκώδης και δυσανάλογη με το ποιητικό του έργο.

Ο Παναγιώτης Μουλλάς δυσανασχετεί και οργίζεται με όλους αυτούς που προσπαθούν να περιχαρακώσουν το έργο του Αναγνωστάκη κάτω από ταμπέλες. Δεν έχει άδικο. Δεν υπάρχει πιο ανελεύθερη πράξη από αυτήν. Ο ποιητής είναι και ερωτικός, πολιτικός και υπαρξιακός που μιλάει με μια γλώσσα πρωτότυπη. Για τον Μουλλά η γοητεία του έγκειται σε μια «ορισμένη αυθεντικότητα και δραματικότητα».

Μανόλης Αναγνωστάκης, ποιητής που ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ ΝΕΚΡΟΣ ΚΑΙ ΠΕΘΑΝΕ ΖΩΝΤΑΝΟΣ. Ειδικεύτηκε σαν γιατρός ακτινολόγος και μας παρέδωσε την καλύτερη ακτινογραφία της ψυχής μας. Ανάβετε με τον λόγο σας ένα κεράκι στην μνήμη του! Το αξίζει παιδιά…