Τρίτη, Ιανουαρίου 26, 2010

ΛΑΒΕΤΕ, ΦΑΓΕΤΕ!

Αυτό που τρώμε και καταναλώνουμε είναι αυτό που μας τρώει και μας καταναλώνει. Αυτός είναι ένας βασικός νόμος που ισχύει σε όλες τις ανθρώπινες κοινωνίες. Θα ‘θελα να φανταστείτε τις ολέθριες συνέπειες που θα είχε ένας σεισμός σε ευημερούσες κοινωνίες δυτικού τύπου. Σε μια τέτοια περίπτωση θα ήταν απίθανο να συμβούν μικρά θαύματα σαν και αυτά που συνέβησαν στην Αϊτή με απεγκλωβισμούς μετά από 11 ημέρες. Τι θέλω να πω; Οι κάτοικοι στην Αϊτή, μαθημένοι στην φτώχεια και την στέρηση, επιβίωσαν χάρη στην μικρότερη ανάγκη για πρόσληψη φαγητού και νερού -ένας επέζησε επειδή είχε την τύχη να παγιδευτεί σε χώρο στον οποίο είχε πρόσβαση σε νερό και φαγητό. Είμαστε μαλθακοί άνθρωποι και ελάχιστα σκληραγωγημένοι. Ο σύγχρονος τρόπος ζωής μας μαθαίνει να καταναλώνουμε το περίσσευμα δίχως ποτέ να αρκούμαστε στο έλλειμμα. Οι σύγχρονες και προηγμένες κοινωνίες μοιάζουν να καταβροχθίζουν τους εαυτούς τους…

Υ.Γ Ακόμα και η δύσκολη πεζοπορία στο χιόνι συγκαταλέγεται στα «προβλήματα που δημιουργεί η κακοκαιρία».

Σάββατο, Ιανουαρίου 23, 2010

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΤΣΙΒΟΠΟΥΛΟΣ*-ΠΡΩΤΗ ΕΙΚΟΝΑ

Στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, με αφορμή την έκθεση «Πρώτη Εικόνα», ο Στέφανος Τσιβόπουλος*(Γεννήθηκε το 1973 στην Πράγα. Ζει και εργάζεται στο Άμστερνταμ) παρουσιάζει την δική του εργασία μέσα από την οποία διερευνά τα «όρια μεταξύ της πραγματικότητας και μυθοπλασίας», αλλά και τον «ρόλο της μνήμης και της υποκειμενικής ερμηνείας». Συμμετέχει με μια συνέντευξη που δομείται σε δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος ένας Σέρβος βετεράνος, που πολέμησε ενάντια στους μουσουλμάνους της Βοσνίας, εξιστορεί όλες τις εμπειρίες του σε έναν άγγλο δημοσιογράφο με την βοήθεια διερμηνέα. Το δεύτερο μέρος της συνέντευξης είναι μια διασκευή της πρώτης συνέντευξης από ένα Σέρβο σεναριογράφο. Μέσα από τις συνεντεύξεις διερευνάται η ψυχολογική σχέση που αναπτύσσει ένας άνθρωπος με τον πόλεμο. Στην περίπτωση για την οποία μιλάμε, ο Σέρβος είναι ο μοναδικός επιζών από την επίθεση στο αεροδρόμιο του Σεράγεβο, το 1993. Ο ίδιος μας λέει πως κατά την διάρκεια της επίθεσης φορούσε αλεξίσφαιρο γιλέκο και δέχτηκε μια σφαίρα που τον τραυμάτισε αλλά δεν τον σκότωσε.Την στιγμή που δέχτηκε την σφαίρα ένιωσε ζέστη και άρχισε να αιμορραγεί χωρίς να πονά. Παραδίπλα του είχε γεμίσει με αίματα τον σύντροφό του Γκλιγκόριτς. Μέσα σε λίγο διάστημα θα έβλεπε το «κεφάλι του Γκλιγκόριτς να σκάει σαν καρπούζι». Μια τέτοια φοβερή εμπειρία δεν μπορεί να μην σημαδέψει τη ζωή ακόμα και του πιο ψύχραιμου ανθρώπου. Ο Σέρβος λέει πως στον «πόλεμο συνηθίζεις τον θάνατο» και αυτό αποτελεί την διαφορά ανάμεσα σε αυτούς που πολεμούν και σε αυτούς που δεν έχουν βιώσει την εμπειρία του πολέμου. Εξομολογείται-όχι εύκολα είναι η αλήθεια- πως σκότωσε μια μουσουλμάνα. Ακόμη και τώρα νιώθει μίσος και μιλάει με υποτιμητικά λόγια για τους μουσουλμάνους της Βοσνίας.Είναι αμετανόητος (φανταζομαι πως έχει οχυρωθεί σε έναν τρελλό εγωϊσμό. Αν συνειδητοποιούσε τι ακριβώς έπραξε και έζησε ,πιθανόν, να αυτοκτονούσε)! Ο θεός τους είναι το χρήμα και «πάνε πάντα με αυτούς που πληρώνουν καλύτερα». Τις συνέπειες του πολέμου τις αντιλαμβάνεται κάποιος όταν ο πόλεμος τελειώνει και αυτός χαλαρώνει. Τώρα δηλώνει ευτυχισμένος. Επιθυμεί να κάνει ένα ταξίδι στην Νορβηγία για να συναντηθεί με τον φίλο του Όλσον*.

*Ο Όλσον συμμετέχει ενεργά σε ανθρωπιστική οργάνωση. Ο Σέρβος( αν πραγματοποιούσε την επιθυμία του) θα ταξίδευε στην Νορβηγία κουβαλώντας στις αποσκευές του τις ενοχές από την διάπραξη ενός εγκλήματος. Ίσως, να τον βλέπαμε και αυτόν κάποτε να είναι μέλος ανθρωπιστικής οργάνωσης…


Υ.Γ. Στην έκθεση δεν πρόλαβα να τα δω όλα. Είδα το βίντεο του Νίκου Ναυρίδη, τις εικόνες Φάντασμα-Αρνί-Σπίτι του Δημήτρη Τσουμπλέκα, τους επαγγελματικούς φορεαμούς του Γιώργου Χατζημιχάλη ( αρχεία σφραγίδων με πρόσωπα ανθρώπων), ένα δίπτυχο του Μπόρχες με μελάνι, κάρβουνο και μολύβι (αρχές 1950) και την επιρροή των καλλιτεχνών και του Πεσσόα (Βιβλίο της Ανησυχίας) στην Κατερίνα Ζαχαροπούλου. Δυστυχώς δεν είχα χρόνο για να δω άλλα βίντεο μικρής και μεγάλης διάρκειας.

Από έκθεση βιτρώ της Μαργαρίτας Πάσχου στο Βαφοπούλειο.

video

Δευτέρα, Ιανουαρίου 18, 2010

EKATO XΡΟΝΙΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΧΑΡΑΚΤΙΚΗΣ


Ποιό είναι το είδος της χάραξης; Ο καλλιτέχνης επιλέγει να βάλει χρώμα; Τι είδους υλικά και εργαλεία χρησιμοποιεί; Τι προβληματισμοί αναπτύσσονται κατά την πορεία δημιουργίας ενός έργου; Ποιες δυσκολίες συναντά ο καλλιτέχνης και πως διαλέγει τα θέματα με τα οποία θα καταπιαστεί; Σε τέτοιες ερωτήσεις, δυστυχώς, δεν θα λάβουμε απαντήσεις. Οι δημιουργοί που συνέθεσαν το πρόσωπο της νεοελληνικής χαρακτικής τα τελευταία εκατό χρόνια είναι, οι περισσότεροι, πεθαμένοι.
(Το αφιέρωμα στον Κάρολο Κουν)
(Εισχωρώντας η ποίηση σε άλλες μορφές τέχνης)


(Σμιλεύοντας άχαρες επιφάνειες)


Στην Πινακοθήκη της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών εκτίθενται 207 έργα χαρακτικής που ανήκουν στην συλλογή του Γιάννη Παπακωνσταντίνου. Ανάμεσα σε αυτό το πλήθος των έργων αναγνωρίζουμε και γνωστούς ζωγράφους όπως ο Τσαρούχης, ο Εγγονόπουλος (Μυθικό- χαλκογραφία), ο Γαϊτης (ανθρωπάκια σε κονσέρβες- έγχρωμη λιθογραφία σε πέτρα), ο Χατζηκυριάκος Γκίκας (Αντιγόνη, 1956), ο Τέτσης (Δειλινό στην Σίφνο- έγχρωμη λιθογραφία), ο Γιαννούλης Χαλεπάς, ο Πολύκλειτος Ρέγκος, ο Δέρπαπας ( ανθρώπινες φιγούρες σε χαλκογραφία του 1962), ο Σπεράντζας (Ονειρικόν-έγχρωμη λιθογραφία) και ο Αλεξανδράκης (Πρόσφυγες-η πεζοπορία μιας τριμελούς οικογένειας). Όλοι οι προαναφερόμενοι ζωγράφοι δοκιμάζουν τις δυνάμεις τους στο δύσκολο και απαιτητικό πεδίο της χαρακτικής.
(Τα υλικά και τα εργαλεία του χαράκτη)


(Ο χώρος της έκθεσης)


Ξεχώρισα χωρίς να υποτιμώ τις υπόλοιπες εργασίες, τις ξυλογραφίες «Τρελός» και «Καρπός» του Τάσου Αλεβίζου, τους ψαράδες στην Σκόπελο του Γιώργου Βελισσαρίδη, το «Βακχικό» του Ζαβιτζιάνου Μάρκου, τις ιδιαίτερες φιγούρες της Βάσως Κατράκη, το «Ορφέας και Ευριδίκη» του Καραβούζη Σαράντη, την χαλκογραφία «Βασιλιάς των ηλιθίων» της Χρηστάκη Φλόρανς, την χαλκογραφία «Πουλιά» του Λάμπρου Ορέστη -μια εξαιρετική λεπτοδουλειά- την ξυλογραφία σε όρθιο ξύλο «Γυναίκα που χτενίζεται» της Ζωής Γκλαβάνη και την λιθογραφία «Ιανός» από τον Θεόδωρο Πανταλέων.



(Έξοδος νηπιαγωγείου)


(Και πάλι η καλή λογοτεχνία)

Θετική εντύπωση μου έκανε που κάποιοι καλλιτέχνες ανέδειξαν μέσα από τα έργα τους την βαθιά επιρροή που άσκησαν πάνω τους τα κείμενα καταξιωμένων λογοτεχνών. Για παράδειγμα, την Πασχάλη Λέλα την συνεπαίρνει ο Ρεμπώ και το «Μια εποχή στην κόλαση»(χαλκογραφία του 1958). Ο Πρωτοπάτσης Αντώνης (1897-1947) κάνει σε ξυλογραφία τον Μπωντλαίρ, ο Παπαδημητρίου Ευθύμης(1895-1947) τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη σε ξυλογραφία, ο Κεφαλληνός Γιάννης (1894-1957) τον «Τολστοϊκό άνθρωπο» σε ξυλογραφία σε όρθιο ξύλο, η Κομιανού Άρια σε ξυλογραφία τον Καβάφη και ο Χάρος Βασίλης τον Κάρολο Κουν σε έγχρωμη λιθογραφία.Τέλος, για τους/τις νηπιαγωγούς προτείνω την χαλκογραφία «Έξοδος νηπιαγωγείου»(1947) της Άννας Κινδύνη (1914-2003) και για τους δασκάλους την έγχρωμη χαλκογραφία «Μαθητής»(1969) του Μαστιχιάδη Φώτη(1913-1997).


Υ.Γ Στα αξιοσημείωτα της έκθεσης η παρουσία δύο παππούδων που σχολίαζαν έναν προς έναν τους πίνακες χαρακτικής. Ο ένας από τους δυο ήταν ζωγράφος -είχε μάλιστα μαθητή τον Πολύκλειτο Ρέγκο για τον οποίο έλεγε πως ήταν πολύ καλός ζωγράφος αλλά κακός δάσκαλος- που έκανε μια εκπληκτική παρουσίαση στον φίλο του. Αν καθόσουν κοντά τους δεν προλάβαινες να μετράς τις ερωτήσεις και τα σχόλια που έκαναν εκατέρωθεν. Τέτοιοι παππούδες μάλλον αδικούνται από την χρονολογική τους ηλικία!

Τετάρτη, Ιανουαρίου 06, 2010

XOYAN ΜΙΡΟ(1)

video

Η αληθινή τέχνη απαλύνει το πένθος της ζωής. Ο καλλιτέχνης πρέπει να είναι ελεύθερος και αυτάρκης ώστε να πειραματίζεται και να διευρύνει τα όρια των εκφραστικών του δυνατοτήτων. Αν κάποιος καλλιτέχνης το πέτυχε, αυτός ήταν σίγουρα ο Μιρό. Αναμφίβολα οι εκθέσεις του Μιρό στο Τελλόγλειο, στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης στο λιμάνι, αποτελούν κορυφαίο πολιτιστικό γεγονός για την πόλη της Θεσσαλονίκης. Οι επισκέπτες των εκθέσεων αντιλαμβάνονται εύκολα την δημιουργική ορμή και την οργιώδη παραγωγή του καλλιτέχνη. Στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης γνωρίζουμε τον Μιρό ως χαράκτη. Ο ίδιος λέει πως δουλεύει «σαν κηπουρός» και εξομολογείται πως η χαρακτική είναι μια «ανώτερη μορφή τέχνης» που τον απελευθερώνει από τους «περιορισμούς των εργαλείων». Ο Μιρό δεν είναι απομονωμένος. Συναναστρέφεται και βιώνει την μέθεξη που προκαλούν οι ομάδες δημιουργικών ανθρώπων. Γνωρίζει έναν ευρύτατο κύκλο ποιητών, συγγραφέων και καλλιτεχνών. Δεν ξεχνάει τους χαράκτες. Μαζί τους μοιράζεται όλα τα στάδια της δημιουργικής διαδικασίας. Σαν γνήσιος καλλιτέχνης δεν φοβάται το «δούναι και λαβείν». Ζει μέσα σε ένα περιβάλλον ανατροφοδότησης και ανεμπόδιστης διακίνησης πρωτότυπων ιδεών. Η καλλιτεχνική του φύση συμβιώνει με τους τεχνίτες που του δείχνουν καινούριους τρόπους έκφρασης. Τα 47 χαρακτικά έργα του Χουάν Μιρό είναι αποτέλεσμα αυτής της αρμονικής συνύπαρξης. Εντυπωσιάζουν οι εννιά εκτυπώσεις που έγιναν με διαφορετικές τεχνικές (οξυγραφία, οξυγραφία με ζάχαρη) και έχουν τίτλο Els gossos. Σε αυτές τις εκτυπώσεις ο Μιρό διασώζει και αποθανατίζει τα χνάρια σκυλιών που πατάνε στις μήτρες-αστέγνωτες ακόμη- προκειμένου να γλύψουν τις πλάκες με την ζάχαρη. Αλλά, «το χνάρι είναι θλιμμένο /γιατί γεννιέται πάντα/ στους κόλπους μιας καινούριας πληγής» (Francisco Verdu). Το σώμα του δημιουργού είναι γεμάτο από τα ίχνη μιας ανεπούλωτης πληγής που ποτέ δεν προλαβαίνει να κλείσει οριστικά. Ο Μιρό έχει επίγνωση της μοίρας του δημιουργού και γι’ αυτό επιθυμεί να διασφαλίσει μια συνέχεια στην δική του επίπονη και επίμονη προσπάθεια.Το 1980 στην Μαγιόρκα δημιουργείται το Ίδρυμα Χουάν Μιρό που έχει σαν στόχο να παροτρύνει νέους καλλιτέχνες να εμπνευστούν από το έργο του Μιρό και να δουλέψουν σε εργαστήρια χαρακτικής, λιθογραφίας, μεταξοτυπίας, κεραμικής και φωτογραφίας. Στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης, παράλληλα με την έκθεση των χαρακτικών, παρουσιάζονται τα έργα καλλιτεχνών που «δούλεψαν στα εργαστήρια της Μαγιόρκα, στους ίδιους χώρους όπου διένυσε και ο ίδιος ο Μιρό την τελευταία δημιουργική περίοδο της ζωής του». Ξεχώρισα τις offset λιθογραφίες του Vostell Wolf με τίτλο Σερά-γιεβο, που καταγγέλλουν την βία. Μια έντονη μαύρη λωρίδα κυκλώνει σαν στίγμα τις ανθρώπινες φιγούρες και τα πριόνια, οι μηχανές, οι κάμερες και οι τηλεοράσεις αποκαλούνται «σκουπίδια της ανθρωπότητας». Ο Ben Jakoder εμπνέεται από σχέδια του Uccello-ένα κυκλικό ξύλινο αντικείμενο που καλύπτεται από ύφασμα που το φορούσαν οι Φλωρεντινοί υψηλόβαθμοι του 15ου αιώνα- για να φτιάξει «ένα δαχτύλιο εννιά μέτρων υπό μορφή σιδερένιου κυλίνδρου». Ο Peter Phillips εξερευνά τις δυνατότητες που του παρέχουν οι νέες τεχνολογίες. Επεξεργάζεται φωτογραφίες στον υπολογιστή και «η εικόνα τυπώνεται με την βοήθεια ενός έγχρωμου εκτυπωτή λέιζερ σε χαρτί καλυμμένο με πλαστική θερμογραφική μεμβράνη, η οποία μεταφέρεται σ’ άλλο μέσο αν πιεστεί και θερμανθεί». Μ’ αυτόν τον τρόπο ο καλλιτέχνης καταφέρνει να αναπαράγει όσες φορές θέλει τα έργα του με εξασφαλισμένη την καλή ποιότητα της εικόνας και το φθηνό κόστος. Η Monica Fuster χρησιμοποιεί οκτώ πλάκες πλεξιγκλάς πάνω στις οποίες προβάλλονται δέσμες φωτός που αναβοσβήνουν και μετατρέπουν τα σχέδια πάνω στα πλεξιγκλάς σε «φευγαλέες εικόνες ή κινούμενα γλυπτά». Τα χαϊκού της Nuria Solsona είναι ένας «διάλογος ανάμεσα στον άνθρωπο και την φύση», μια τριπλή αισθητηριακή πρόσληψη-«η φωτογραφία δέντρο, το είδωλο σχεδιασμένο κάτω από το χαρτί και μια τελευταία οπτική ηχώ υπό την μορφή εικονογράμματος». Ιδιαίτερη εντύπωση μου έκαναν το "Ars Moriendi" του Μάριου Ελευθεριάδη (είχε την επιμέλεια της έκθεσης), η βιντεοπροβολή «Λάθος» της Αmparo Sard (μου άρεσε η κινηματογράφηση των φυσαλίδων μέσα στο νερό), το «Πανοπτικό:η γραφή του ορατού», στο οποίο ο Dionisio Contalez παρουσιάζει φωτογραφίες βασισμένες πάνω στην ιδέα του Φουκώ-εποπτεύουμε τους άλλους χωρίς να φαινόμαστε- και, τέλος, η ιζηματογέννηση του Joan Fontcuberta με τίτλο «Ο θάνατος είναι σε προσφορά»-το δράμα και ο φόβος για τις επικήδειες τελετουργίες και η ισχυρή αντίθεση ανάμεσα στα πολυτελή φέρετρα και την φτώχεια των ανώνυμων λειψάνων.


Σας χαιρετώ!

ΠΑΣΧΟΝ ΣΩΜΑ

video
(Την φθορά όπως την αντιλαμβάνεται η Χρύσα Δουργουνάκη-συμμετοχή σε ομαδική έκθεση στο Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τραπέζης)

H γραφή πρωτίστως είναι ψυχοκινητικό βίωμα.Της γραφής προηγείται μια μακρόχρονη άσκηση πάνω στην κίνηση. Ο εξαίρετος Χειμωνάς λέει πως η ψυχή είναι μίμηση σπουδαίου σώματος. Ο Μαραντόνα ήταν σπουδαίο σώμα. Έγραψε πολλά χιλιόμετρα ποίησης μέσα στους αγωνιστικούς χώρους. Με ντρίπλες και κολπάκια απέδειξε πως το νευρομυϊκό σύστημα ωριμάζει καλύτερα σε ένα λατινοαμερικάνικο περιβάλλον. Η σωματική έκφραση βρήκε στον Μαραντόνα τον άξιο εκπρόσωπό της. Το ίδιο μπορούμε να ισχυριστούμε και για τον Μανόλη Αναγνωστάκη που έδειχνε να συγκινείται από το ποδόσφαιρο. Κατά βάθος γνώριζε πως η σωματική έκφραση ενός ποδοσφαιριστή είναι, σχεδόν, ψυχογράφημα για έναν ευαίσθητο παρατηρητή. Ο Μαραντόνα ήταν ένας δυνάμει ποιητής. Δόθηκε με πάθος στην στιγμή. Το σώμα του ,όμως, τον πρόδωσε. Ο Αναγνωστάκης ήταν γνήσιος ποιητής. Δόθηκε και αυτός στη στιγμή και αναγνώρισε πως αυτή βρίσκεται σε πλήρη ενότητα με την διάρκεια. Αναδύθηκε ολόκληρος και ακέραιος. Σαν αληθινός ποιητής αναδημιούργησε τον εαυτό του και πέτυχε να γίνει σύμβολό του. Με έναν παροιμιώδη εσωτερικό ρυθμό, με αυτό το παιχνίδι της ομιλίας και των παύσεων και με μια καθαρή κριτική ματιά, ο Αναγνωστάκης μίλησε ΜΟΝΟ για αυτά που βίωσε, αφηγήθηκε ΜΟΝΟ αυτά που κινητοποίησαν το πάθος του. Και το πάθος συγγενεύει γλωσσικά με το Πένθος* (Μάριος Μαρκίδης)!

*Η Κλαίρη Συνοδινού στο ψυχαναλυτικό περιοδικό "Εκ των υστέρων" γράφει:
"Η λέξη πένθος έχει τις ρίζες της στον παρακείμενο χρόνο πέπονθα της αρχαίας ελληνικής του ρήματος πάσχω. Στα γαλλικά στην λέξη πένθος αντιστοιχεί η λέξη deuil. Εξετάζοντας ετυμολογικά τον όρο, βλέπουμε ότι έχει τις ρίζες του στο γαλλικό ουσιαστικό douleur (=πόνος), προερχόμενο από την λατινική λέξη dolor εκ του deleo, που σημαίνει αλγώ, δηλαδή πονώ , με ρίζα το αρχαιοελληνικό ρήμα δηλέομαι (=βλάπτω, πληγώνω). Στα γερμανικά , das trauer, προέρχεται εκ του ελληνικού τραγωδία (=πένθος-λύπη), στα αγγλικά mourning, εκ του memor(=μνήμων) εκ του ελληνικού μέρμερος, ο προξενών φροντίδα, ανησυχία. Στα ιταλικά, lutto (lugubre στα γαλλικά), εκ του λατινικού lugeo(=λυπώ, πενθώ), και αυτό εκ του ελληνικού λυγρός (=λυπηρός, πένθιμος) και λοιγός(=φθορά, θάνατος)"

Υ.Γ. Ο Μαραντόνα αναγεννήθηκε μέσα από τις στάχτες του.Τα σοβαρά προβλήματα υγείας δεν τον λύγισαν. Σήμερα κοουτσάρει την εθνική Αργεντινής. Νομίζω πως το κύριο στάδιο της θεραπείας του το έκανε στην Κούβα. Οι Κουβανέζες, αγαπητοί, ανασταίνουν και τους νεκρούς!

Δευτέρα, Ιανουαρίου 04, 2010

ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΡΑΓΚΟΣ*


Το παρακάτω κείμενο δεν μπορεί παρά να είναι μια ελάχιστη ένδειξη σεβασμού και ευγνωμοσύνης στον Χρήστο Φράγκο. Τον ευχαριστώ γιατί είχε το θάρρος της γνώμης του και γιατί υπήρξε υπόδειγμα επιστήμονα. Τον ευχαριστώ ακόμα γιατί ήταν γενναιόδωρος και μου συμπαραστάθηκε κάποτε σε ένα προσωπικό μου πρόβλημα.

Είναι ομότιμος καθηγητής του τμήματος Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Έκανε συστηματικές και σοβαρές προσπάθειες για την αναβάθμιση του ρόλου των νηπιαγωγών. Σαν επιστήμονας παιδαγωγός γνώριζε πως τα σοβαρότερα ζητήματα τίθενται κατά την διάρκεια της προσχολικής ηλικίας. Με την βαθιά του επιστημονική κατάρτιση και παιδεία προσέδωσε άλλο κύρος και πνοή στους νηπιαγωγούς, που από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 θα φοιτούσαν στα νεοσύστατα πανεπιστημιακά τμήματα. Οι φοιτητές και οι φοιτήτριες του τότε Παιδαγωγικού τμήματος Νηπιαγωγών θα είχαν έναν τετραετή κύκλο σπουδών και θα αποφοιτούσαν με πτυχία Πανεπιστημίου. Μην νομίζει κανείς ότι ήταν εύκολη η ενσωμάτωση του νηπιαγωγείου ως αναπόσπαστο τμήμα της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Για αυτό απαιτήθηκε αγώνας και μαχητικότητα που εκπορευόταν από την γνώση και την πίστη για την σπουδαιότητα και την συμβολή του νηπιαγωγείου στην ολόπλευρη και ισόρροπη ανάπτυξη των νηπίων. Μια τέτοια γνώση και πίστη διέθετε και ο Χρήστος Φράγκος που αγωνίστηκε σθεναρά για την αναβάθμιση των σπουδών μας. Κατά την διάρκεια που διετέλεσε πρόεδρος του τμήματος είχαν γίνει πολλά. Η επιμόρφωση των νηπιαγωγών διετούς φοίτησης και η δημιουργία του Παιδικού Κέντρου στον περιβάλλοντα χώρο της Παιδαγωγικής υπήρξαν δύο κορυφαίες κινήσεις που χρεώνονται αποκλειστικά σε πρωτοβουλίες του κ.Φράγκου. Οι νηπιαγωγοί διετούς φοίτησης θα έκαναν δύο επιπλέον χρόνια επιμόρφωσης ώστε να μην υστερούσαν σε γνώσεις με εκείνους τους νηπιαγωγούς που θα φοιτούσαν τέσσερα χρόνια. Επίσης, το παιδικό κέντρο θα αποτελούσε μια πολύτιμη πηγή πληροφοριών και γνώσης για όλους εμάς τους φοιτητές που είχαμε την μοναδική ευκαιρία να κάνουμε πρακτικές ασκήσεις με τα νήπια. Αυτή η δυνατότητα πρακτικής εξάσκησης ήταν κάτι πρωτοποριακό και καινοτόμο για το νεοσύστατο τμήμα Νηπιαγωγών. Ο Χρήστος Φράγκος στόχευε στην ουσία και όχι στην επιφάνεια των πραγμάτων. Στα «Επίκαιρα»(1974) έγραφε: « Η ανανέωση, η προσαρμογή και ο εκσυγχρονισμός της παιδείας δεν πραγματοποιούνται με την εκφώνηση λόγων ανανέωσης, με απλές νομοθετικές αλλαγές των τύπων των σχολείων σε τετρατάξια ή σε εξατάξια ή σε οκτατάξια , με καταδίκες του παρελθόντος ή με επικλήσεις στο αθάνατο αρχαίο ελληνικό πνεύμα , αλλά με θετικές, επιστημονικά μελετημένες ενέργειες, οι οποίες αποβλέπουν στην αλλαγή της ουσίας και όχι της εξωτερικής μορφής». Στο βιβλίο «Παιδαγωγικές έρευνες και Εφαρμογές»( παιδαγωγικές έρευνες συγκεντρωμένες σε έναν ενιαίο τόμο) συμπληρώνει: «Για να γίνουν όμως όλες αυτές οι ουσιαστικές αλλαγές, χρειάζεται γενικά να αλλάξουμε τη στάση μας, να στηριχτούμε στην επιστημονική παιδαγωγική και να παύσουμε να βασιζόμαστε στην πολυετή υπηρεσία και προσφορά ή στην αίγλη που παρέχουν οι υψηλές διοικητικές θέσεις, οι μεγάλοι τίτλοι κι όλα όσα δεν προσδιορίζουν την ουσία αλλά τον τύπο». Στο βιβλίο του «Βασικές Παιδαγωγικές Θέσεις» (συρραφή τριών ερευνητικών μελετών -δύο του 1964 και μια τρίτη του 1968- μέμφεται τους πνευματικούς ταγούς ότι δεν έκαναν όταν έπρεπε «το χρέος τους για να ετοιμάσουν με βιβλία, μελέτες και έργα υποδομής τους σχολικούς χώρους, ώστε να έρθει το στέριωμα μιας καινούριας πραγματικότητας».Ο Χρήστος Φράγκος, ευτυχώς, δεν έμοιαζε σε αυτούς τους ταγούς. Κατά την διάρκεια της «επιστημονικής μοναξιάς» στα Γιάννενα -υπηρετούσε εκεί ως καθηγητής από το 1966- είχε φροντίσει να δημιουργήσει το Παιδαγωγικό Εργαστήριο στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Μέσα σε αυτό το εργαστήριο θα γίνονταν έρευνες που θα «έσπαγαν την απομόνωση του κλειστού και μοναχικού πανεπιστημίου» και θα διαμόρφωναν επιστημονικές συνειδήσεις στις γενιές των φοιτητών που θα αποφοιτούσαν από το πανεπιστήμιο και θα δούλευαν μελλοντικά στα σχολεία.Την περίοδο της θητείας του στα Γιάννενα ο κ.Φράγκος δεν περιορίστηκε μόνο στο αυστηρώς παιδαγωγικό του έργο. Η ανελεύθερη και αυστηρώς καθορισμένη δομή των σχολικών εγχειριδίων, ο επιστημονικός συντηρητισμός που εμποδίζει την άμεση πρόσβαση σε μια γνώση την οποία κατέχουν οι ειδήμονες και οι αυθεντίες, η παραδοσιακή παιδεία ως φορέας αναπαραγωγής εξουσιαστικών μηχανισμών που ακυρώνουν στην πράξη την απελευθερωτική αξία αυτής της γνώσης, ήταν παγιωμένες καταστάσεις που είχαν δημιουργηθεί μέσα σε συγκεκριμένες κοινωνικο-πολιτικές συνθήκες. Αυτές τις συνθήκες, που δεν ήταν προς όφελος του λαού, ο κ.Φράγκος προσπάθησε να αλλάξει με την δύναμη της Παιδείας. Εμάς τους φοιτητές του, μας έφερνε σε επαφή με τα κείμενα μεγάλων παιδαγωγών της Δύσης αλλά και της Ανατολής. Του φαινόταν αδιανόητο ένας φοιτητής ή μια φοιτήτρια να μην γνωρίζει τον Vygotsky. Ο ίδιος είχε την τύχη να γνωρίσει προσωπικά τον Πιαζέ. Απεχθανόταν την στείρα και μηχανιστική επανάληψη των γνώσεων και στόχευε στην διαμόρφωση της κριτικής συνείδησης. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο στις εξετάσεις του γράφαμε πάντα με ανοιχτά βιβλία. Είχε ξεκάθαρες πολιτικές πεποιθήσεις και κινούνταν συντεταγμένος με τις δυνάμεις της προόδου. Ο Χρήστος Φράγκος με την πλούσια συγγραφική του δράση και με τις πράξεις του υπερασπίστηκε τον ανθρωπισμό της παιδαγωγικής επιστήμης. Για την συνολικότερη προσφορά του τιμάται και από πανεπιστήμια του εξωτερικού. Οι έρευνες και τα συμπεράσματα των ερευνών του είναι πάντα επίκαιρα και αποτελούν παρακαταθήκη για τις μελλοντικές γενιές των νηπιαγωγών και παιδαγωγών. Η επιβλητική σωματική παρουσία του κ.Φράγκου και η πνευματική του διαύγεια εξακολουθούν μέχρι σήμερα να συντηρούν τον μύθο ενός πανεπιστημιακού δασκάλου που δεν περνάει απαρατήρητος στον πύργο της Παιδαγωγικής. Στον γραφείο του, στον όγδοο όροφο του Πύργου, έχει κάθε δικαίωμα να νιώθει περήφανος που ψήλωσε κάτι παραπάνω το ανάστημα της παιδαγωγικής επιστήμης...


*Ο καθηγητής Χρ.Φράγκος γεννήθηκε τον Μάρτιο του 1927. Τον Ιούνιο του 1951 πήρε το πτυχίο του κλασσικού τμήματος της Φιλοσοφικής Σχολής Θεσσαλονίκης. Εργάστηκε ως καθηγητής Φιλολογίας σε Γυμνάσια επί 12 χρόνια και δύο χρόνια ως βοηθός της έδρας της νεοτέρας ελληνικής Φιλολογίας (καθ.Λ.Πολίτης) στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Σπούδασε παιδαγωγικά στις Η.Π.Α, στη Γαλλία και στην Ελβετία. Αριστούχος διδάκτορας (1961) και υφηγητής παμψηφεί (1964) της παιδαγωγικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Διετέλεσε καθηγητής στο πανεπιστήμιο της Lyon στην Γαλλία όπου εδίδαξε (1962-66) νεοελληνική φιλολογία. Από το 1966 υπηρετούσε στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων ως καθηγητής της Παιδαγωγικής. Διετέλεσε στο τέλος της ακαδημαϊκής του καριέρας πρόεδρος του Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών, εδώ στην Θεσσαλονίκη.

Κυριακή, Ιανουαρίου 03, 2010

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ COGITO(1)

(Ηλεκτρονική διεύθυνση περιοδικού:
http://www.nnet.gr/cogito/cogitoindex.htm?cogmain.htm~cogmain)

Σημειώσεις που κράτησα για το περιοδικό COGITO, έτσι όπως μας το παρουσίασαν οι Θόδωρος Αραμπατζής (επίκουρος καθηγητής Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης στο τμήμα Μ.Ι.Θ.Ε. του πανεπιστημίου Αθηνών) και Vihceht Muller (καθηγητής Φιλοσοφίας στο Anatolia College Θεσσαλονίκης) τον Μάϊο του 2006, στην Διεθνή Έκθεση Βιβλίου:

Ξεκινώντας την παρουσίαση του περιοδικού ο Θόδωρος Αραμπατζής μας αφηγείται ένα πραγματικό γεγονός που συνέβη σε έναν φίλο του που υπηρετούσε την στρατιωτική του θητεία στο Πεντάγωνο. Ο φίλος του με σπουδές στο εξωτερικό και διδακτορικό στην Φιλοσοφία, ακομβίωτος, ελαφρώς αξύριστος και με λυμένα τα κορδόνια συναντιέται τυχαία με τον στρατηγό που, συν τοις άλλοις, παραλείπει να χαιρετήσει. Ο στρατηγός εκπλήσσεται -όπως είναι φυσικό- από την συνολική εικόνα που παρουσιάζει ο στρατιώτης και τον ρωτάει για τις γραμματικές γνώσεις που έχει. Εκείνος του απαντά "σπουδές και διδακτορικό στην Φιλοσοφία" και ο στρατηγός ανταπαντά "Α, έτσι εξηγούνται όλα!". Η Φιλοσοφία, λοιπόν, για έναν στρατηγό που έχει περάσει από όλες τις βαθμίδες της ιεραρχίας και έχει εμπεδώσει πολύ καλά την στρατιωτική πειθαρχία, αποτελεί έναν τρόπο σκέψης και δράσης που δεν υποτάσσεται σε συστήματα, ιεραρχίες, καταναγκασμούς και βεβαιότητες. Ο άνθρωπος με φιλοσοφικό τρόπο σκέψης είναι ξεκρέμαστος και ποτέ δεν βρίσκει ικανοποιητικές και επαρκείς απαντήσεις σε ερωτήματα της ύπαρξης που διαρκώς επαναλαμβάνονται (κάποιοι λένε πως η Φιλοσοφία είναι "μελέτη θανάτου"). Το COGITO είναι ένα περιοδικό που φτιάχνεται από φίλους που βρίσκονται στο μεταίχμιο της νεότητας και της τρίτης ηλικίας (σαραντάρηδες και πενηντάρηδες), έχουν παρόμοιες σπουδές και προέρχονται από την αγγλοσαξωνική παράδοση και την αναλυτική φιλοσοφία. Τα μέλη της συντακτικής ομάδας του περιοδικού, λέει ο Αραμπατζής, δεν ενδιαφέρονται να χτίσουν καρριέρες και ούτε χρησιμοποιούν την ενεργό συμμετοχή τους για να εμπλουτίσουν τα βιογραφικά τους. Το περιοδικό φιλοδοξεί να αποτελέσει χώρο ανταλλαγής απόψεων και προβληματισμών ανάμεσα σε επαγγελματίες και μη φιλοσόφους. Το εκδοτικό αυτό εγχείρημα, κάτω από την σκέπη της Νεφέλης, είναι δύσκολο γιατί απαιτεί διαχείριση λεπτών ισορροπιών ανάμεσα σε αναγνωστικό κοινό που δεν έχει εξειδικευμένες γνώσεις και σε επαγγελματίες φιλοσόφους που έχουν προλάβει να κατηγορήσουν το περιοδικό πως εκχυδαΐζει την φιλοσοφία, εκλαϊκεύοντας την! Το περιοδικό δεν ασχολείται με βαριά φιλοσοφικά ζητήματα αλλά στοχεύει στην σύνδεση της Φιλοσοφίας με τις διάφορες μορφές τέχνης. Στην ύλη του μπορούμε να βρούμε επίκαιρες ειδήσεις για το φιλοσοφικό γίγνεσθαι στην παγκόσμια σκηνή, συνεντεύξεις με σημαντικούς φιλοσόφους, στήλες που πραγματεύονται συγκεκριμένα θέματα (π.χ έρωτας ,ιστορία). Τα άρθρα είναι ενδιαφέροντα και βατά. Βασικός στόχος του COGITO είναι να γίνουν αυτά τα άρθρα προσιτά σε όλους αυτούς που δεν έχουν ειδικές γνώσεις πάνω στην Φιλοσοφία. Στην ύλη του περιοδικού περιλαμβάνονται βιβλιοκρισίες και βιβλιοπαρουσιάσεις. Ψυχή αυτής της σημαντικής προσπάθειας είναι η Βάσω Κιντή. Τελειώνοντας, να πω ότι το COGITO το βλέπω σαν έναν βιότοπο που οι συνεργάτες του περιοδικού γράφουν κείμενα απαλλαγμένα από τους περιορισμούς και τις δεσμεύσεις ενός αυστηρά επιστημονικού άρθρου. Καλοτάξιδο, με πολλούς αποδέκτες. Ελπίζω να αντέξει στην πορεία του χρόνου!

Υ.Γ. Σε ένα από τα επόμενα ποστ θα γράψω για τα σχόλια και τις κριτικές που έκαναν τρεις-τέσσερις άνθρωποι στην εκδήλωση (Μάϊος 2006).

Παρασκευή, Ιανουαρίου 01, 2010

Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ

video

(Αποκλειστικά πλάνα στον ΜΕΣΟΚΟΣΜΟ)
O συναγερμός ήχησε ακριβώς πέντε λεπτά πριν την δωδεκάτην μεσονύκτιον και προλάβαμε εγκαίρως να μπούμε στα καταφύγια. Ήμασταν φοβισμένοι γιατί δεν ξέραμε τα καινούρια όπλα με τα οποία είχε εκσυγχρονιστεί ο εχθρός. Στεκόμασταν κάπως μουδιασμένοι από την ξαφνική εισβολή. Είχαμε ξεβολευτεί από την ασφάλεια της καθημερινής μας ζωής. Κάποιοι πιο ψύχραιμοι δεν έχαναν την μιλιά τους και με αστειάκια προσπαθούσαν να ξορκίσουν τον φόβο που υπήρχε διάχυτος μέσα στο καταφύγιο.Έξω γινόταν χαλασμός κόσμου. Αποφάσισα να βγω με κίνδυνο της ζωής μου για να καταγράψω την άνανδρη επίθεση του εχθρού. Παντού έπεφταν οι σφαίρες κατά ριπάς. Η ατμόσφαιρα μύριζε μπαρούτι και οπισθοχώρησα μπαρουτοκαπνισμένος πίσω στο καταφύγιο.

Θεσσαλονικείς,

οι στιγμές που διάγουμε ως κάτοικοι αυτής της πόλης είναι κρίσιμες! Ο εχθρός κατάφερε καίρια πλήγματα σε σημεία στρατηγικής σημασίας. Υπάρχει πρόβλημα στις τηλεπικοινωνίες και η επικοινωνία καθίσταται από δύσκολη έως ανέφικτη. Έχουν υποστεί μεγάλες ζημιές οι αποθήκες φαγητού. Από το δεκάλεπτο συνεχές σφυροκόπημα οι δρόμοι έχουν γεμίσει από διαμελισμένα μελομακάρονα, διάτρητους κουραμπιέδες, γαλοπούλες σε ημιθανή κατάσταση, πιτόγυρα, ρώσικες σαλάτες και ακέφαλους χοίρους. Άποροι κομμάντος έχουν ξαμοληθεί για να μαζέψουν τα υπολλείμματα των φαγητών. Οργανώνουμε την άμυνά μας! Στα "πολιτιστικά κέντρα" τα ποτά έχουν μεταμορφωθεί σε μπόμπες για τις ανάγκες του αγώνα.

Θεσσαλονικείς,

ο αγώνας μας είναι ιερός. Οι ηλίθιες δυνάμεις αμύνονται του πατρίου εδάφους από την πρώτην πρωϊνήν σήμερον, του σωτήριου έτους 2010.