Δευτέρα, Σεπτεμβρίου 26, 2011

ΠΛΑΝΗΤΗΣ ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΑ

(Μιρό, Μελαγχολία)
Το λευκό είναι το χρώμα του πένθους και ο γάμος είναι το τελετουργικό ενός ανυπέρβλητου πένθους. Ένα τέτοιο πένθος βιώνει η φρεσκοπαντρεμένη Τζαστίν, μέλος μιας τετραμελούς οικογένειας. Στην ταινία "Μελαγχολία" του Λαρς Φον Τρίερ δεν αποκαλύπτονται οι αιτίες της καταθλιπτικής συμπεριφοράς της Τζαστίν. Η γυναίκα εμφανίζεται  με τον άντρα της αργοπορημένη στην γαμήλια δεξίωση την οποία έχει οργανώσει με κάθε λεπτομέρεια η αδερφή της Κλαιρ. Η Κλαιρ είναι μια γυναίκα που έχει παντρευτεί έναν εύπορο άντρα και έχει κάνει μαζί του ένα παιδί. Διαθέτει την πολυτελή της έπαυλη για το πάρτυ και έχει αναλάβει όλα τα έξοδα αυτής της πολυδάπανης δεξίωσης. Η κομψότατη κατοικία είναι ευήλια και περιβάλλεται από ένα γήπεδο γκολφ με κοντοκουρεμένο γκαζόν για τις ατέλειωτες ώρες της πλήξης. Οι εικόνες της ταινίας μου θυμίζουν έντονα το κείμενο του Ευγένιου Αρανίτση «Ήλιος στην οθόνη». Να τι έγραφε ο Αρανίτσης στις 5/12/1999:
«Ακόμη και τα ηλιόλουστα από αυτά τα τοπία δίνουν την εντύπωση πως ο ήλιος έχει χάσει τη θέρμη του και πως το γαλακτερό φως του είναι ανενεργό, όπως οι ακτινοβολούσες επιφάνειες των συμμετρικών όγκων που το αιχμαλωτίζουν στη γεωμετρία τους.
Πρόκειται για ένα φως δίχως παρελθόν. Δεν παραπέμπει σε καμιά αρχέγονη φαντασία, σε καμιά προϋπάρχουσα ένταση. Δεν ερεθίζει καμιά πολικότητα. Οι αντιθέσεις έχουν σβήσει. Η ζωγραφική του έχει απορροφηθεί ολοκληρωτικά από το στιλιζάρισμα».

Μέσα στο "πλουτώνιο τοπίο" της απόλυτης τάξης και πειθαρχίας η καταθλιπτική Τζαστίν καλείται να βγάλει σε πέρας όλες τις συμβατικές υποχρεώσεις που απορρέουν από τον γάμο της. Θα πρέπει να χορέψει, να κόψει την γαμήλια τούρτα, να βγάλει ηλίθια λογύδρια και να είναι ψυχαναγκαστικά χαρούμενη και ευτυχισμένη για να ικανοποιεί τους προσκεκλημένους. Η Τζαστίν πρέπει να παίρνει ηλίθιες πόζες μπροστά στα φλας των φωτογράφων, να γελάει και να ευχαριστεί τον εργοδότη της που την προάγει από απλή κειμενογράφο σε καλλιτεχνική διευθύντρια. Στα συζυγικά της καθήκοντα, πια, περιλαμβάνεται και η σεξουαλική πράξη με τον άντρα της.
 
Η Τζαστίν, όμως, δεν κάνει τίποτε από όλα τα παραπάνω. Της αρέσει να κοιτάζει τα άλογα και τον έναστρο ουρανό. Εκεί ψηλά στον ουρανό διακρίνει τον Αντάρη στον αστερισμό του Σκορπιού. Ανά τακτά χρονικά διαστήματα εγκαταλείπει την δεξίωση για να κάνει αυτά που θέλει αληθινά. Κοιμίζει τον ανεψιό της, βγάζει το νυφικό της και στρώνεται στην μπανιέρα. Κατουράει στο γρασίδι και κάνει βόλτα με το αυτοκινητάκι στο γήπεδο του γκολφ. Αντί να κάνει έρωτα με τον άντρα της, κάνει με έναν νεαρό που μόλις έχει γνωρίσει στο πάρτυ. Τον εργοδότη της τον αποκαλεί «χυδαίο ανθρωπάκι που διψάει για εξουσία». Λαμβάνει την απόλυσή της και ο εργοδότης της αποχωρεί έξω φρενών από την δεξίωση.
 
Η Τζαστίν έχει αποφασίσει να υπερασπιστεί τη δική της αλήθεια όσο και αν αυτή πονάει.Η διονυσιακή της φύση σαρώνει όλους τους τυπολάτρες! Αυτό, όμως, κοστίζει! Νιώθει τρομοκρατημένη και εξομολογείται τους φόβους της στην αντισυμβατική μητέρα της που μισεί απίστευτα τα «γαμημένα τελετουργικά». Η μητέρα της την προτρέπει να εγκαταλείψει.
 
Οι διαρκείς συναισθηματικές μεταπτώσεις της Τζαστίν και οι αλλοπρόσαλλες συμπεριφορές της κλονίζουν τη σχέση εμπιστοσύνης με τον άντρα της. Αντί να εγκαταλείψει αυτή, τρέπεται σε φυγή ο άντρας της που έχει εξαντλήσει όλα τα όρια υπομονής και κατανόησης. Η κόρη ψάχνει να βρει ασφάλεια στον πατέρα της που τον παρακαλεί να μείνει στο σπίτι. Ο πατέρας της είναι ένας τύπος παιδαριώδης με περιπαιχτική διάθεση που αρέσκεται να σκαρώνει μικρές πλάκες για να καταπολεμά την μελαγχολία του. Όχι, η Τζαστίν δεν μπορεί να βασιστεί σε αυτόν.
 
Οι σερβιτόροι, οι λιμουζίνες, τα αερόστατα με τις ευχές, οι ανοιγμένες σαμπάνιες, τα σερβίτσια, οι μουσικές που  συνόδευαν το ολονύχτιο γλέντι είναι πια μια γλυκόπικρη ανάμνηση. Η Τζαστίν δεν μπορεί να ξεπεράσει τα αλλεπάλληλα καταθλιπτικά της επεισόδια. Είναι άρρωστη και καταβεβλημένη. Δυσκολεύεται να αυτοεξυπηρετηθεί. Η αδερφή της Κλαιρ είναι επικριτική για τις συμπεριφορές της αλλά δεν μπορεί να την εγκαταλείψει. Τώρα νιώθει πως πρέπει να της συμπαρασταθεί. Την περιθάλπει μέχρι του σημείου που κάποιος πλανήτης πλησιάζει απειλητικά την γη. Όλα αλλάζουν στην ψυχολογία των δύο αδερφών! Η συναισθηματικά απαίδευτη Κλαιρ αρχίζει να ανησυχεί για την πιθανή πρόσκρουση του πλανήτη Μελαγχολία με την γη. Ο άντρας της είναι καθησυχαστικός επειδή και οι επιστήμονες είναι καθησυχαστικοί! Ωστόσο, η Κλαιρ ανησυχεί σε αντίθεση με την καταθλιπτική αδερφή της που αντιμετωπίζει πολύ πιο ψύχραιμα την ιδέα του τέλους της ανθρωπότητας! Η Τζαστίν λέει: "Η ζωή στη γη είναι κακή. Δεν χρειάζεται να θρηνούμε".
 
Η Τζαστίν είναι η «ατσαλένια θεία». Έτσι την αποκαλεί ο ανιψιός της και ποιός να το περίμενε ότι αυτή η ψυχικά άρρωστη θα ήταν ο άνθρωπος που θα εμψύχωνε την οικογένεια της αδερφής της! Στο μεταξύ, οι προβλέψεις των επιστημόνων που μιλούν για μια ασφαλή διέλευση του πλανήτη Μελαγχολία αποδεικνύονται λανθασμένες. Το τέλος πλησιάζει. Ο άντρας της Κλαιρ αυτοκτονεί με μεγάλη ποσότητα αγχολυτικών και η Κλαιρ κάνει απέλπιδες προσπάθειες για να εγκαταλείψει την απομονωμένη έπαυλή της και να συναντήσει άλλους ανθρώπους. Τα άλογα πότε αφηνιάζουν και πότε ηρεμούν. Μια ισχυρή χαλαζόπτωση και μια μηχανική βλάβη στο αυτοκινητάκι αποθαρρύνουν την Κλαιρ. Επιστρέφει στο σπίτι της. Η αδερφή της, Τζαστίν, περιμένει γαλήνια το τέλος! Για να παρηγορήσει την πανικόβλητη αδερφή της παίρνει τον ανιψιό της και κατασκευάζουν μια μαγική σπηλιά με αποφλοιωμένα κλαδιά. Ο χώρος που ορίζεται εντός  της διάφανης σπηλιάς είναι η τελευταία κατοικία των τριών ανθρώπων. Οι δύο αδερφές και το μικρό αγοράκι δίνουν σφιχτά τα χέρια τους και αναμένουν τη σύγκρουση με τον πλανήτη Μελαγχολία. Αυτή η σύγκρουση δεν αργεί. Τα τρία ανθρώπινα πλάσματα εξαερώνονται από τις μεγάλες θερμοκρασίες.
 
Η "ατσαλένια Θεία" με την ιδιαίτερη συναισθηματική παιδεία αντιμετωπίζει πιο ψύχραιμα το τέλος της ζωής. Αν μας λείπει η αυτοκυριαρχία και η ψυχραιμία σ’ αυτήν την περίοδο της οικονομικής κρίσης είναι γιατί για χρόνια χτυπούσαν μέσα μας οι "λογιστικές καρδιές μας"...
 

Κυριακή, Σεπτεμβρίου 25, 2011

Ο ΣΚΥΛΟΣ ΤΗΣ ΑΘΥΤΟΥ

  (ο σκύλος ανακουφίζεται)

Το πλάτος του πεζοδρομίου είναι μικρό. Ο δρόμος είναι στενός και η πόρτα του σπιτιού (ή αποθήκης;) βρίσκεται μόλις ένα βήμα από τον δρόμο. Στην πόρτα βρίσκεται αναρτημένη πινακίδα με την οποία απαγορεύεται στους οδηγούς να παρκάρουν τα αυτοκίνητά τους στο συγκεκριμένο σημείο. Μια πινακίδα, ωστόσο, δεν είναι αρκετή για να αποτρέψει την στάθμευση των αυτοκινήτων. Παράλληλα με αυτήν, ο ιδιοκτήτης τοποθετεί δύο μικρά μαδέρια για να κινητοποιήσει την προσοχή εκείνων των οδηγών που δεν είναι παρατηρητικοί και δεν αντιλαμβάνονται την ύπαρξη της πινακίδας.

Οι ιδιοκτήτες των αυτοκινήτων απαγορεύεται να παρκάρουν τα αυτοκίνητα στο συγκεκριμένο σημείο αλλά οι σκύλοι έχουν το ελευθέρας για να κατουρούν. Τον σκύλο που εικονίζεται στην φωτογραφία τον παρατηρούσα σήμερα να τριγυρνά στα δρομάκια της Αθύτου Χαλκιδικής και κυριολεκτικά τον απόλαυσα. Ο περιπλανώμενος σκύλος γάβγιζε με τα σκυλιά που συναντούσε και ξεσήκωνε τον κόσμο στο πόδι. Όπου και αν πήγαινε, ήταν ανεπιθύμητος. Μέσα σε ένα δεκάλεπτο κατούρησε τέσσερις φορές σε ζαρντινιέρες, καρέκλες και στύλους αφήνοντας την οσμή της ύπαρξής του και πιστοποιώντας την παρουσία του στα υπόλοιπα σκυλιά. Μια γιαγιά στην κεντρική πλατεία της Αθύτου τον διαλόστελνε μπροστά σε δυο με τρία ζευγάρια τουριστών που έπιναν τον καφέ τους. Επίσης, ένας κύριος που είχε βγάλει βόλτα το μικρό σκυλάκι του δεν άντεξε τη συνάντηση μαζί του και άρπαξε μια πέτρα για να τον εκφοβίσει.

Ο κυνηγημένος από παντού σκύλος υπήρξε το κέντρο της προσοχής σε μια Άθυτο που φιλοξενούσε σε χαλαρούς και ήπιους ρυθμούς τους τελευταίους επισκέπτες του καλοκαιριού. Τον φαντάζομαι αυτήν την ώρα που γράφονται φαρδιά πλατιά οι τίτλοι τέλους του φετινού Καλοκαιριού να συνεχίζει να ενοχλεί τους ανθρώπους και να τους κάνει να θυμώνουν. Αν τον μνημονεύω σήμερα είναι επειδή αυτός ο σκύλος με έκανε να ευθυμήσω και ευτυχώς δεν υπάρχει πινακίδα που να το απαγορεύει αυτό...    


Τετάρτη, Σεπτεμβρίου 21, 2011

REM

Κυριακή, Σεπτεμβρίου 11, 2011

ΧΙΛΗ ΣΤΑ ΧΕΙΛΗ

Ένας πολιτισμός για να καταρρεύσει θα πρέπει πρώτα να εμφανίσει σημάδια παρακμής από μέσα του. Για τον Σαλβαδόρ Αλιέντε ο εχθρός ήταν μέσα στην Χιλή και ονομαζόταν Πινοσέτ. Μού φαίνεται αρκετά παράξενο που ο ευφυής Αλιέντε δεν κατάλαβε τις προθέσεις και τα σκοτεινά σχέδια του Πινοσέτ και τον προώθησε στην ηγεσία του στρατού. Από την άλλη, ίσως, ο Αλιέντε ήξερε και διαισθανόταν τους ύπουλους ανθρώπους που τον περιτριγύριζαν και ήθελε να τούς ξεμπροστιάσει ενώπιον του χιλιανού λαού που τού έδειχνε απίστευτη αγάπη και αφοσίωση. Ο δημοκρατικά εκλεγμένος πρόεδρος ήθελε να κρατικοποιήσει τα μεταλλεία χαλκού -τα οποία ανήκαν σε Αμερικάνους ιδιώτες- πράγμα αδιανόητο για την πολιτικο-στρατιωτική ηγεσία των Ηνωμένων Πολιτειών που έβλεπε ορατό τον κίνδυνο να πληγούν τα ζωτικά συμφέροντά του στην χώρα. Ο Αλιέντε, ηγέτης με μαρξιστική συνείδηση,  έπρεπε να ανατραπεί πάση θυσία. Το κάθαρμα ο Πινοσέτ αναλαμβάνει να κινητοποιήσει τον στρατοκρατικό μηχανισμό εναντίον του Αλλιέντε. Επιβεβαιώνοντας την εξουσία του στο στράτευμα , στρέφει τους στρατιώτες εναντίον των διαδηλωτών που έχουν το θάρρος να διαδηλώνουν υπέρ του προέδρου τους. Στις 11 Σεπτεμβρίου 1973 ο Αλιέντε βρίσκεται εγκλωβισμένος στο προεδρικό μέγαρο μαζί με καμιά 40αρια πιστούς συντρόφους του. Από έξω οι στρατιώτες προτάσσουν τα όπλα στους άοπλους διαδηλωτές και τα τανκς κινούνται σαν δαιμονισμένα. Υπάρχει τρομοκρατία. Ο Πινοσέτ πλήττει τους ραδιοφωνικούς σταθμούς σε μια προσπάθεια να διακόψει καθε επαφή του Αλιέντε με τον χιλιανό λαό. Ο δημοκράτης πρόεδρος γνωρίζει πως τα πράγματα είναι δύσκολα. Ωστόσο, παραμένει μαχητής. Είναι "ο σπόρος που θα φυτευτεί στη συνείδηση του κόσμου". Ο οπλισμένος με καλάσνικοφ Αλιέντε βλέπει πως ο κλοιός όλο και σφίγγει γύρω από το προεδρικό μέγαρο. Ο Πινοσέτ στέλνει αεροπλάνα που βομβαρδίζουν το μέγαρο. Ο Αλιέντε ζητάει από τους πιστούς μαχητές του, που είναι αποφασισμένοι να δώσουν την τελευταία μάχη της ζωής τους, να παραδώσουν τον οπλισμό τους και να παραδοθούν. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες επιζώντων, τούς αποχαιρετά έναν έναν και έπειτα βάζει το όπλο κάτω από το σαγόνι και πυροβολεί. Ο πυροβολισμός διαλύει το κρανίο του. Ο γιατρός Αλιέντε θυσιάζεται για να διασώσει τη ζωή των συντρόφων του και την αξιοπρέπειά του. Την επόμενη μέρα ο Πινοσέτ πανηγυρίζει και δηλώνει πως "απελευθέρωσε την Χιλή από τον μαρξιστικό ζυγό".

Ο δικτάτορας κυβέρνησε την Χιλή για 17 χρόνια. Σε αυτά τα χρόνια πολλοί δημοκράτες δολοφονήθηκαν, βασανίστηκαν και φυλακίστηκαν. Ο Πινοσέτ πέθανε επειδή η γεροντική καρδιά του -σε ηλικία 90 χρονών -δεν άντεξε την χειρουργική επέμβαση. Το κάθαρμα πέθανε χωρίς να λογοδοτήσει ποτέ για όλα αυτά που έκανε. Υπάρχει, μωρέ, πουθενά δικαιοσύνη;

(Με συγκίνησε το αφιέρωμα της ΕΤ3 για τα γεγονότα του 1973 στην Χιλή)

Πέμπτη, Σεπτεμβρίου 08, 2011

ΑΜΦΙΠΛΕΥΡΙΚΟΤΗΤΑ

Άκουσα στα πεταχτά για κάποια δυσοίωνη πρόβλεψη εφημερίδας του εξωτερικού που μιλάει για εμφύλιο στην χώρα μας. Πιστεύω γενικά πως η ματιά των ξένων για την Ελλάδα, με εξαίρεση κάποιες απλοϊκές και χονδροειδείς ανοησίες, είναι αξιόπιστη. Η συγκεκριμένη πρόβλεψη, ωστόσο, έρχεται καθυστερημένα. Ο σενιόρ Πετεφρής -κατά κόσμον Πάνος Θεοδωρίδης- έχει υποστηρίξει πολλές φορές πως ο εμφύλιος στο Ellada συνεχίζεται με αμείωτο ρυθμό και ένταση. Μπορεί να μην χύνεται αίμα αλλά η μισαλλοδοξία, οι πράξεις αντεκδίκησης και ο φθόνος χτυπάνε κόκκινο. Ο προσφάτως εκλιπών Λεωνίδας Κύρκος (ΚΚΕ, ο Κύρκος απεβίωσε!!!) είχε αποδώσει μια πολύ καλή εικόνα για τον λαό μας:"Είμαστε ένας συντηρητικός λαός με ριζοσπαστικές εξάρσεις". Οι εξάρσεις, ωστόσο, μπορούν να περιμένουν! Η συντηρητικούρα της ελληνικής κοινωνίας συντηρεί έναν εμφύλιο που μοιάζει να είναι μια διαρκής προβολή του εσωτερικού διχασμού των συμπατριωτών μας. Επίσης πιστεύω ότι αυτός ο διχασμός είναι μια στάση και άμυνα απέναντι στον Θάνατο. Ο άνθρωπος που ενηλικιώνεται, ξεπερνώντας το στάδιο του εσωτερικού διχασμού, γίνεται ένας άνθρωπος ολόκληρος και ακέραιος που υιοθετεί μια διαφορετική στάση απέναντι στον θάνατο. Οι συμπολίτες μας -όλοι περήφανοι που είναι αιωνίως παιδιά- διαισθάνονται και σκέφτονται πονηρά: Αν πεθαίνεις ολόκληρος, πεθαίνεις όλος! Αν πεθαίνεις μισός, τότε ο άλλος μισός ενδεχομένως να παραμείνει ζωντανός! Η ένταση της ονειρικής ζωής και η φαντασιοπληξία είναι ευθέως ανάλογη του πλευρού με το οποίο κοιμόμαστε...

Τετάρτη, Σεπτεμβρίου 07, 2011

Ο ΚΕΡΔΙΣΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΟΣ

Το τεύχος του περιοδικού «Δέντρο»(Φθινόπωρο 2006- Αφιέρωμα στην Μελαγχολία) ξεκινάει με ένα μικρό κεφάλαιο που τιτλοφορείται «Οι χαμένες μέρες» (Ντίνο Μπουτζάτι*). Η υπόθεση της ιστορίας είναι κάπως έτσι: Στον αύλειο χώρο ενός σπιτιού βρίσκεται ένα κιβώτιο. Ο ιδιοκτήτης του σπιτιού φαίνεται να αγνοεί την ύπαρξη του κιβωτίου και του περιεχομένου του. Κάποιος άγνωστος και απρόσκλητος επισκέπτης αναλαμβάνει να το παραλάβει. Η ενέργεια αυτή γίνεται αντιληπτή από τον ιδιοκτήτη που τον παρακολουθεί για να δει το δρομολόγιο του. Ο Ερνστ Καζίρα (το όνομα του ιδιοκτήτη του σπιτιού) διαπιστώνει πως το κιβώτιο καταλήγει σε έναν γκρεμό. Ο γκρεμός είναι κάτι σαν χωματερή κιβωτίων. Ο Καζίρα μαθαίνει από τον άγνωστο πως μέσα στα κιβώτια υπάρχουν φυλαγμένες οι δικές του χαμένες μέρες, όλος ο χρόνος που σπαταλήθηκε σε ανούσια πράγματα. Ο Καζίρα ξετυλίγει τις μέρες και μαζί με αυτές ξετυλίγονται οι αναμνήσεις από την μνηστή του Γκρατσιέλα που δεν πρόλαβε να αγαπήσει, τον άρρωστο και ετοιμοθάνατο αδερφό του Τζοσουέ που αργοπέθαινε σε θάλαμο νοσοκομείου, το πιστό μαντρόσκυλο Ντουκ που το είχε παρατημένο. Όλα αυτά έχουν χαθεί οριστικά και δεν εξαγοράζονται ούτε με το χρυσάφι όλου του κόσμου. Ματαίως ο Καζίρα ζητάει πίσω τις χαμένες του μέρες. Οι ενοχές που στέκονταν ανενεργές μέσα στην καθημερινή πλήξη και την βιομέριμνα, τώρα εγείρονται.

Ό,τι χάθηκε, χάθηκε! Μια κάποια λύση για όλους αυτούς που αναγνωρίζουν πως ταυτίζονται ψυχολογικά με τον πρωταγωνιστή της πιο πάνω ιστορίας, θα ήταν η επαναδιαπραγμάτευση των ενοχών. Μόνο αυτή θα μπορούσε να τούς βοηθήσει να αντιληφθούν τον χρόνο ως έναν ζωντανό οργανισμό που γεννιέται, φθείρεται, πεθαίνει και αναγεννάται. Μέσα από μια επαναδιαπραγμάτευση των ενοχών θα προέκυπτε μια άλλους είδους ποιότητα στη σχέση μας με τον χρόνο. Είναι η ώρα, πια, που πρέπει να περάσουμε από το «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο» στο «Δημιουργώντας τον κερδισμένο χρόνο». Κλασικό παράδειγμα επαναδιαπραγμάτευσης των ενοχών και δημιουργίας κερδισμένου χρόνου είναι κατά τη γνώμη μου η άδεια 14 ημερών που πήρε ο Κάφκα από την υπηρεσία του για να αφοσιωθεί στο γράψιμο της «Δίκης». 

*Ο ΝΤΙΝΟ ΜΠΟΥΤΖΑΤΙ γεννήθηκε στο Μπελούνο, μια μικρή πόλη της Βόρειας Ιταλίας, στις 16 Οκτωβρίου του 1906. Σπουδάζει νομικά στο Μιλάνο (η διπλωματική του εργασία είχε σαν θέμα τη «Νομική φύση της Συμφωνίας Κράτους και Βατικανού») και πριν ακόμα τελειώσει τις σπουδές του αρχίζει τη δημοσιογραφική του καριέρα σε μια από τις μεγαλύτερες ιταλικές εφημερίδες, την ‘’Corriere della Serra’’. Θα συνεχίσει να δουλεύει στην ίδια εφημερίδα ακόμα κι όταν θα καθιερωθεί σαν συγγραφέας, ενώ παράλληλα θα συνεχίσει να ασχολείται και με τη ζωγραφική, κάνοντας συχνά ατομικές εκθέσεις της δουλειάς του.
Η πρώτη του εμφάνιση στο λογοτεχνικό πανόραμα της Ιταλίας θα γίνει το 1933 με ένα σύντομο μυθιστόρημα, το Barnabo delle montagne.
Ο Μπουτζάτι πέθανε ένα βροχερό απόγευμα του 1972, στο Μιλάνο.(πηγή:
www.biblioasi.gr)

Τρίτη, Σεπτεμβρίου 06, 2011

ΤΑΤΟΥΑΖ

Τώρα που τα ρούχα είναι λιγοστά, το γυμνωμένο δέρμα δείχνει τα μυστικά του -σιγά τα μυστικά θα μου πείτε!!! Πολλοί νέοι και νέες αλλά και μεγαλύτεροι, τυπώνουν  στο δέρμα τους τατουάζ. Ένα τατουάζ καθορίζει την υπαρξιακή τους ταυτότητα και τούς κάνει διακριτούς μέσα στους άλλους. Το σώμα στολίζεται σαν τους πρωτόγονους και γίνεται μια γλώσσα που ζητάει να κοινοποιήσει κάτι στους άλλους! Το τατουάζ σημαίνει πολλά για το άτομο που το κάνει. Περισσότερο το προτιμούν οι νεαροί έφηβοι και λιγότερο τα συνομήλικα τους κορίτσια. Κάποιοι καλύπτουν μεγάλο μέρος του σώματος και άλλοι κάνουν μικρής έκτασης τατουάζ που ίσα ίσα διακρίνονται.

Η μόδα πέρασε και στα παιδιά του νηπιαγωγείου.Τα νήπια προμηθεύονται τα τατουάζ μέσα από τις τσίκλες και τα σακουλάκια με τα γαριδάκια. Ρώτησα έξι από αυτά τα παιδιά  για να μου πουν τον λόγο που τούς αρέσουν τα τατουάζ. Μου απάντησαν:
Ν: γιατί έτσι μοιάζεις πιο μάγκας

Σ: μου αρέσουν τα σχέδια

Η: έχει πολύ ωραία χρώματα

Γ: είναι όμορφο και μ' αρέσει

Β: μου αρέσει γιατί κολλάνε

Π: (Ομοίως με το πρώτο παιδί)

Γνωρίζουμε πως τα νήπια διανύουν μια περίοδο που είναι δέσμια των αντιληπτικών τους δεδομένων και επικεντρώνονται σε ένα επιφανειακό στοιχείο που τους κεντρίζει την προσοχή. Τα τατουάζ έχουν όμορφα χρώματα, αρέσουν τα σχέδια τους, είναι όμορφη η διαδικασία κατά την οποία κολλάνε στο δέρμα και, τέλος , τα παιδιά που τα έχουν πάνω τους φαίνονται μάγκες. Αυτό το τελευταίο με έκανε να θυμηθώ πως η δερματοστιξία ήταν κάτι σαν αναγνωριστικό σημάδι όλων αυτών που εξέτιαν ποινές στα σωφρωνιστικά καταστήματα. Με τα χρόνια , τα τατουάζ έπαψαν να στιγματίζουν τους ανθρώπους και έγιναν μόδα. Στην ιστοσελίδα ε.ΜΜΕ.είς διαβάζω:
Πολλοί είναι οι λόγοι που μπορεί να ωθήσουν κάποιον να «σημαδέψει» το σώμα του για όλη του τη ζωή. «Κάποιοι κάνουν τατουάζ είτε για να ξεχωρίσουν είτε γιατί είναι μόδα είτε γιατί θέλουν να δείξουν την υποταγή τους σε ένα είδωλό τους είτε την αγάπη τους σε κάποιο πρόσωπο είτε ακόμα γιατί θέλουν να μιμηθούν κάποιον. Οι γυναίκες το θεωρούν σέξι, ενώ οι άνδρες θεωρούνται δυνατοί μετά από αυτό», λέει ο κ. Κατσούλης.
Επίσης, διαβάζω και τα εξής:
Ο όρος τατουάζ προέρχεται από τη λέξη «τατάου», η οποία στη γλώσσα των αυτοχθόνων της Ταϊτής σημαίνει συνήθεια. Πράγματι, διάφορες φυλές, στο παρελθόν, έκαναν τατουάζ στο σώμα τους, κατά τη διάρκεια τελετών μύησης, προκειμένου να δείξουν ότι το άτομο ήταν ώριμο πλέον για την κοινωνική ζωή ή για να το διακρίνουν από τις άλλες φυλές ή για να το τιμήσουν.

Είναι τέτοιος ο πληθωρισμός των τατουάζ που άρχισα να πιστεύω πως γίναμε, πια, κοινωνία ενηλίκων που είμαστε ώριμοι για μια πλούσια κοινωνική ζωή...

Δευτέρα, Σεπτεμβρίου 05, 2011

ΑΥΤΟΣ Ο ΑΛΛΟΣ!

Πολύς κόσμος μοιράζεται την αίσθηση πως ο Σεπτέμβριος είναι ο πρώτος μήνας του χρόνου. Για αυτόν τον κόσμο δεν έχει σημασία το ημερολόγιο αλλά η αίσθηση. Επιτρέψτε μου, λοιπόν, να ανατρέψω την κανονική ροή του χρόνου και να επιστρέψω στην Πρωταπριλιά που μας πέρασε. Η Πρωταπριλιά, το ξέρετε όλοι, είναι η μέρα που γιορτάζει το ψέμα. Εκείνη τη μέρα, λοιπόν, είχαμε σκεφτεί στο νηπιαγωγείο να καταγράψουμε τα ψέματα που θα λέγανε τα νήπια για να κοροϊδέψουν τους φίλους τους. Ας δούμε μαζί αυτά που απάντησε το κάθε παιδί ξεχωριστά:

Ν: Ο μπαμπάς μου μια φορά συνάντησε τον Σπάϊντερμαν και εγώ ένα όπλο που περπατάει.

Γ: Η μαμά μου, ο μπαμπάς μου, εγώ και ο αδερφός μου συναντήσαμε όλους τους σούπερ ήρωες και μετά βρήκα μια φλόγα έξω στο μπαλκόνι.

Β: Εγώ συνάντησα εξωγήϊνο.

Π: Πάνω σε ένα σκάφος βρήκα ένα ρολόι Μπεν Τεν.

Μ:Εγώ συνάντησα μια πριγκίπισσα με ένα τριαντάφυλλο.

Κ: Εγώ συνάντησα ένα ωραίο, μα ωραίο τριαντάφυλλο που λέγεται άνθος και αυτό το άνθος μεγάλωσε και πήγε μέχρι τον ουρανό και εγώ το έκοψα στο διάστημα.

Ε: Είδα την Μπάρμπυ και πήγαμε βόλτα.

Α: Πήγα με τον Μπάτμαν στο διάστημα.

Α:Συνάντησα την Σταχτοπούτα.

Σ: Συνάντησα την Χιονάτη , κάναμε βόλτα και μαζέψαμε λουλούδια.

Ν: Εγώ ήμουν με τον αδερφό μου και συνάντησα την Σταχτοπούτα και πήγαμε σπίτι της.

Α: Περπατούσαμε με την μαμά και τον μπαμπά στον δρόμο και είδα μόνο την Μπάρμπυ.

Γ: Ήμουν στο δρόμο και συνάντησα έναν εξωγήινο με έξι μάτια.

Κάνοντας μια μικρή επεξεργασία των απαντήσεων, διαπιστώνουμε ότι σ' όλες τις περιπτώσεις το ψέμα ταυτίζεται με μια επιθυμία. Τα νήπια θέλουν να συναντήσουν έναν αγαπημένο τους ήρωα – εξαίρεση δύο παιδιά - και αναγνωρίζουν πως αυτό μπορεί να γίνει μόνο στα ψέματα. Παρ’ ταύτα, εκδηλώνουν την επιθυμία τους να συναντηθούν με έναν ήρωα που τους μαγεύει αλλά δεν υφίσταται στα αλήθεια- αν υπήρχε πραγματικά, θα τον παρουσίαζαν μέσα από τα ψέματά τους; 

Όλες αυτές οι διαδοχικές απαντήσεις των νηπίων με έκαναν να σκεφτώ πως τον εαυτό μας θα έπρεπε να τον φανταζόμαστε σαν μια οντότητα ψεύτικη. Αν ο εαυτός μας ήταν ψεύτικος θα νιώθαμε την μεγάλη επιθυμία να τον συναντήσουμε με την προϋπόθεση, βέβαια, πως είχαμε μαγευτεί κάποια στιγμή απ΄αυτόν. Εικάζω πως το ψεύδος πρέπει να είναι ζωτικής σημασίας για την επιθυμία μας να συναντηθούμε με τον εαυτό μας!

Κυριακή, Σεπτεμβρίου 04, 2011

ΒΛΕΠΟΝΤΑΣ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ-ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ*

(Και πάλι στην εκπομπή του Στέλιου Λουκά στην δημοτική τηλεόραση Θεσσαλονίκης)

Ζούμε σε μια χώρα όπου οι κάτοικοί της έχουν βαθιά ριζωμένη την αίσθηση της ιδιοκτησίας. Αδέρφια και συγγενείς αλληλοεξοντώνονται για μια σπιθαμή γης. Έχουμε τα μεγαλύτερα ποσοστά ιδιοκατοίκησης στην ευρωπαϊκή ένωση και είμαστε κάτοχοι πολλών άλλων κατοικιών. Είμαστε ιδιοκτήτες αυτοκινήτων, χρηματικών κεφαλαίων, ανθρώπων και του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Σπίτια, αυτοκίνητα, άνθρωποι, χρήματα, ελληνική παράδοση μετατρέπονται σε αντικείμενα.  Σύμφωνα με τον Ρενέ Ζιράρ -περιοδικό «Επτά», μετάφραση Θανάσης Γιαλκέτσης) οι άνθρωποι επιθυμούν τα αντικείμενα των άλλων όχι επειδή τούς αρέσουν πραγματικά αλλά επειδή τα κατέχουν οι άλλοι, είναι δηλαδή εκτός της δικής τους ιδιοκτησίας. Αν λέμε πως το «ξένο είναι πιο γλυκό» είναι γιατί ο άνθρωπος, κατ’ουσίαν, ζηλεύει την επιθυμία των άλλων. Στην πραγματικότητα, μέσα από την συναισθηματική κατάσταση της ζήλιας, δεν επιδιώκουμε να εντάξουμε τα αντικείμενα των άλλων στο δικό μας ιδιοκτησιακό καθεστώς αλλά να υπεξαιρέσουμε τη δύναμη και την ορμή της επιθυμίας τους προς αυτά τα αντικείμενα- να γιατί νιώθουμε αδιαφορία και πλήξη όταν καταλαβαίνουμε πως αποκτήσαμε κάτι.

Τις παραπάνω σκέψεις έκανα καθώς παρακολουθούσα τον Δημήτρη Δημητριάδη να συνομιλεί με τον Στέλιο Λουκά. Ο Δημητριάδης ,αν καταλαβαίνω σωστά, μας ζητάει να εκλάβουμε την αρχαιοελληνική παράδοση ως ένα αντικείμενο στο οποίο «πρέπει να παραδοθούμε και όχι να παραλάβουμε». Τίποτα δεν μας ανήκει και τίποτα δεν είναι ιδιοκτησία μας! Ο πραγματικός Έλληνας είναι ο αυτοδημιούργητος που βρίσκεται συνεχώς σε έναν γόνιμο διάλογο με τον υλικό και πνευματικό πολιτισμό των προγόνων του.

Ο Δημητριάδης δουλεύει μεθοδικά για να καταστήσει πιο ευδιάκριτη την έννοια της ελληνικότητας -για την γενιά του ’30 η έννοια της ελληνικότητας υπήρξε μάλλον μια ιδεοληψία. Ανατρέπει τους παραδοσιακούς μύθους έτσι ώστε να τους προσδώσει καινούριες διαστάσεις .Υπονομεύει τον νόστο που τον θεωρεί παγίδα που ωραιοποιεί το παρελθόν και την παράδοση. Κεντρικά του θέματα είναι η αναζήτηση της ταυτότητας και το διαφορετικό που παλεύει να ενταχθεί σε μια «κανονική» κοινωνία ανθρώπων. Στην «Ομηριάδα» ο Δημητριάδης βάζει τον Οδυσσέα να απαρνιέται την Ιθάκη που εκπροσωπεί τον τόπο καταγωγής, δηλαδή το παρελθόν και την παράδοση. Ο Σολωμός υπήρξε ο εθνικός μας ποιητής επειδή ως ιταλόφωνος πάσχισε να διατηρήσει άσβεστη την επιθυμία του να εκφραστεί στην ελληνική γλώσσα. Ο συγγραφέας υποστηρίζει πως η ελληνική γλώσσα θα πρέπει να διδάσκεται στα σχολεία ως ξένη γλώσσα. Για να δυναμώσουμε την επιθυμία μας για την γλώσσα θα πρέπει να την απαρνηθούμε και να αποστασιοποιηθούμε από αυτήν. Ο Πεντζίκης λέει πως η ζωή είναι ένα άθροισμα αποστάσεων. Για να μας αναγνωρίσουμε ως Έλληνες θα πρέπει να μας απαρνηθούμε και να μας θεωρήσουμε ξένους. Διαφορετικά, ο Έλληνας « στην λαϊκή του εκδοχή θα ταυτίζεται με το χυδαίο και το κακόγουστο» και θα συνεννοείται σε μια γλώσσα που δεν θα επιθυμεί γιατί την θεωρεί ιδιοκτησία του.

Κάτι τελευταίο: Όταν ο Δημητριάδης φεύγει για την Γαλλία ξεχνάει τη Θεσσαλονίκη. Παρακάτω ένα απόσπασμα από την εκπομπή Παρασκήνιο. Μην μείνετε μόνο σε αυτό το βίντεο, υπάρχουν και άλλα!


Σάββατο, Σεπτεμβρίου 03, 2011

ΒΛΕΠΟΝΤΑΣ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ-ΤΟΛΗΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

Στην εκπομπή που αγαπάει το βιβλίο, ο οικοδεσπότης Στέλιος Λουκάς προσκαλεί τον Τόλη Νικηφόρου (η εκπομπή πρέπει να ήταν περσινή και προβλήθηκε σε επανάληψη). Αφορμή για αυτήν την πρόσκληση είναι το μυθιστόρημα του Νικηφόρου «Έρημο νησί στην άκρη του κόσμου». Ο τίτλος ,ασφαλώς, είναι αλληγορικός και υπονοεί την μοναξιά του σύγχρονου ανθρώπου στα μεγάλα αστικά κέντρα. Η άκρη του κόσμου είναι ένας γεωγραφικός προσδιορισμός και το έρημο νησί είναι ο αποξενωμένος άνθρωπος. Ο υπερτονισμός του απομονωτισμού -και άκρη του κόσμου και έρημο νησί- είναι το κεντρικό θέμα γύρω από το οποίο ξετυλίγεται η μυθιστορηματική γραφή του Τόλη Νικηφόρου. Για τον συγγραφέα και ποιητή, η μοναξιά θεριεύει και αποτελεί «την χειρότερη κατάσταση στην οποία μπορεί να περιέλθει ο άνθρωπος».Ο Νικηφόρου αντλεί στοιχεία της πραγματικότητας και τα αναμιγνύει με τα στοιχεία της φαντασίας. Κάθε μυθιστόρημα είναι αποτέλεσμα της διαλεκτικής μεταξύ της πραγματικότητας και της φαντασίας και σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να είναι καθαρά αυτοβιογραφικό ή καθαρά φανταστικό. Αγαπημένη πρακτική του ποιητή είναι να περιγράφει πραγματικά πρόσωπα μέχρι εκείνου του σημείου που θα αναλάβει η Φαντασία να τα εμπλουτίσει με τα δικά της στοιχεία. Ο ζωγράφος Ντίνος Παπασπύρου, η Αλκμήνη και ο Φάνης είναι πραγματικά πρόσωπα. Η Αλκμήνη είναι μια γυναίκα με δύο παιδιά που γνωρίζεται με τον Φάνη σε έκθεση ζωγραφικής του Παπασπύρου και ενδίδει σε έναν έρωτα κεραυνοβόλο. Ο συγγραφέας αφήνει τους ήρωες να ζήσουν το πάθος τους επιλέγοντας μέσα σε ελάχιστα λεπτά να υπερβούν και να διαλύσουν τις συμβάσεις. Καλώς ή κακώς, το συμβατικό πλαίσιο του γάμου δεν μπορεί να εγγυηθεί στους συμβαλλόμενους την ορθή διαχείριση των ενοχών και τη σωστή αντιμετώπιση των ενδοψυχικών συγκρούσεων που κρατάνε από την παιδική τους ηλικία. Η Αλκμήνη και ο Φάνης συνδιαλέγονται με το πάθος και όχι με την λογική. Δημιουργούν τις δικές τους αξίες και δεν συμμορφώνονται με τις αξίες που έχουν διαμορφωθεί με το πέρασμα των χρόνων από ένα ,ενδεχομένως, απαίδευτο κοινωνικό σώμα. Για την παντρεμένη Αλκμήνη τα πράγματα πρέπει να είναι πιο σοβαρά. Αν ο γάμος βιώνεται ως ένα αγχογόνο γεγονός που σε καλεί διαρκώς να ασκείς έλεγχο στoν μικρόκοσμο της οικογενειακής ζωής, τότε η παντρεμένη γυναίκα θέλει να αφεθεί και να γίνει έρμαιο του πάθους της. Από την μία διαλύει «την κοινωνία γάμου» και από την άλλη, ενδόμυχα, θέλει να την διατηρήσει προκειμένου να ζήσει το δυνατό της πάθος μέσα σε ένα περιβάλλον που της εξασφαλίζει μια ορισμένη ασφάλεια. Η τάση για ανεξαρτησία και αυτονομία είναι αδιαχώριστη από την τάση για εξάρτηση και προσκόλληση.

Έτσι αντιλαμβάνομαι την συζήτηση για το μυθιστόρημα ανάμεσα στον Τόλη Νικηφόρου και τον Στέλιο Λουκά. Ο Λουκάς μοιάζει να μην συμφωνεί με την τροπή που παίρνουν τα γεγονότα και θα επιθυμούσε η Αλκμήνη να δείξει αυτοσυγκράτηση και να σεβαστεί το θεσμό του γάμου. Ωστόσο, ο γάμος μέσα από τις σελίδες του βιβλίου πρέπει να παρουσιάζεται ως ένας αλλοτριωμένος θεσμός.

 Στην συνέχεια της κουβέντας ο Τόλης Νικηφόρου, πιστός και αφοσιωμένος στις αριστερές του ιδέες , ασκεί κριτική στην «αποχαλινωμένη καταναλωτική κοινωνία» και στους ανθρώπους που έχουν μετατρέψει το αυτοκίνητο από «εργαλείο ελευθερίας κίνησης σε φετίχ που έχει καταστροφικές συνέπειες για το περιβάλλον». Επίσης, στέλνει μήνυμα πως η μοναξιά δεν είναι η φυσική τάξη πραγμάτων και πως οι άνθρωποι είναι προορισμένοι να δημιουργούν δεσμούς αλληλεγγύης και συντροφικότητας. Αυτός, ίσως, είναι ένας από τους λόγους που ο Νικηφόρου ασκήθηκε επί μακρόν στις συγγραφικές παύσεις και αποστασιοποιήθηκε «από πολιτιστικά κατεστημένα και εξουσίες» (Κώστας Ριζάκης, διευθυντής του περιοδικού Πάροδος). Ναι, η Αριστερά και όχι η «εξουσιαστική Αριστερά»(Περικλής Κοροβέσης, Ελευθεροτυπία, 3/9/2011) μπορεί να κάνει τον κόσμο καλύτερο. Μια Αριστερά των ποιητών, των καλλιτεχνών, των διανοουμένων και όλων των "κολασμένων" που αντιστέκονται σθεναρά  στην ματαιοδοξία και την απληστία όλων αυτών που τσαλαβουτάνε στα "βρωμερά βαλτόνερα της εξουσίας"...

Παρασκευή, Σεπτεμβρίου 02, 2011

ΤΣΑΝΤΑ ΑΝΟΙΞΕ!

Αυτές τις μέρες, λίγο πριν την έναρξη των μαθημάτων στα σχολεία, τα παιδιά πηγαίνουν στα μαγαζιά για να αγοράσουν τις καινούριες σχολικές τσάντες τους. Κάποια παιδιά θα διατηρήσουν τις παλιές τους και κάποια άλλα θα διαλέξουν τσάντες που απεικονίζουν ως επί το πλείστον τηλεοπτικούς ήρωες που κερδίζουν πάντα σε επίπεδο εντυπώσεων τους μικρούς μαθητές και τις μαθήτριες. Στην φωτογραφία βλέπετε την τσάντα που είχα διαλέξει το 1973, χρονιά που ξεκίνησα να πηγαίνω στο νηπιαγωγείο. Κρίνοντας από την επιλογή μου, συμπεραίνω ότι πρέπει να με επηρέαζαν πολύ οι ταινίες με καουμπόϊδες- τηλεόραση στο σπίτι βάλαμε στα 1972. Τα πρόσωπα που φαίνονται στην μπροστινή όψη της τσάντας είναι γλυκύτατα και καθόλου αποκρουστικά. Δύο αγόρια και ένα κορίτσι κάθονται στους κορμούς των δέντρων και παίζουν μουσική. Πάνω τους δεν κρατάνε σιχαμερά πιστόλια και δεν σκοτώνουν. Ζούνε και αναπνέουν μέσα στην φύση και στην μουσική και όχι μέσα στις σφαίρες. Τα σκιουράκια και τα πουλιά στο δέντρο ακούνε τις μελωδίες και είναι σαν να συμμετέχουν και αυτά στην μεγάλη γιορτή. Δεν είναι ψέμα να σας πω ότι 38 χρόνια αργότερα χαίρομαι για την επιλογή της τσάντας. Αυτήν την πράσινη τσαντούλα την κράτησα μέχρι την δευτέρα δημοτικού. Στην τάξη τότε ήταν ένα κορίτσι για το οποίο ένιωθα μεγάλη συμπάθεια. Λεγόταν Έλσα και η συμπάθεια αυτή ήταν αμοιβαία. Όταν ήμουν εκτός σχολείου συμπλήρωνα την απουσία της με την εικόνα του κοριτσιού που απεικονίζεται στην τσάντα...