Κυριακή, Μαΐου 27, 2012

ΝΙΚΟΣ ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ-9η ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΚΘΕΣΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ




Δεν έφτασα εγκαίρως στην αίθουσα θεματικής μνήμης και έχασα την ομιλία του Πάνου Θεοδωρίδη για τον Νίκο Μουτσόπουλο -ομότιμο καθηγητή του τμήματος Αρχιτεκτόνων του ΑΠΘ- και το βιβλίο "Θεσσαλονίκη 1900-1917" . Θέλω να επανορθώσω, βάζοντας το πρώτο κείμενο που έγραψε ο  Πάνος Θεοδωρίδης για τον καθηγητή στις αρχές της δεκαετίας του 1990 (Οι τελευταίες αναφορές του καθηγητή περί  του έργου του Παϊσίου και της ψυχικής δύναμης που μπορούμε να αντλήσουμε από τις επισκέψεις μας στις Μονές  έκανα πως δεν τις άκουσα. Δυστυχώς, δεν μπορούμε να τα έχουμε όλα δικά μας!!! 

Δεκαετία του πενήντα στη Θεσσαλονίκη. Η πόλη διατηρεί το προπολεμικό της σχήμα και χρώμα, αλλά ήδη η μετεμφυλιακή περίοδος ραγίζει. Στο κέντρο της ,αρχίζοντας από την πλατεία Ναυαρίνου υψώνονται οι πρώτες πολυκατοικίες. Οι ανατολικές συνοικίες ήδη χάνουν τα πρώτα αρχοντικά. Δεν υπάρχει νέα παραλία και τα παιδιά κάνουν μπάνιο από την Ευζώνων στο Αλατίνι. Ο νέος σιδηροδρομικός σταθμός και η Έκθεση, διανοίξεις δρόμων και νέα λεωφορεία, νέα κτίρια στο πανεπιστήμιο, δημιουργούν μια αίσθηση ανάπτυξης, ενώ μπαίνουν στην αγορά απορρυπαντικά και πλαστικά παιχνίδια. Ο κόσμος σφίγγεται οικονομικά, ζορίζεται πολιτικά, αλλά τα νιάτα θέλουν να σπουδάσουν και τα δειλινά είναι ούτως ή άλλως ανυπέρβλητα.
Ένας τριαντάρης αρχιτέκτων, ο Νικόλαος Μουτσόπουλος, με διεισδυτικό βλέμμα και ολότελα παράξενος για τα γούστα των μπαγιάτηδων, έρχεται στη Θεσσαλονίκη, καθηγητής στο Πολυτεχνείο. Οι γκρινιάρηδες ερμηνεύουν την επιλογή του, όπως και την επιλογή άλλων κατωτικών αρχιτεκτόνων και πολεοδόμων, ως προσπάθεια του Μετσοβείου να καπελώσει την νέα σχολή. Νέοι άνθρωποι, με ιδέες και οράματα, που δεν διανοούνται να γίνουν ιπτάμενοι καθηγητές, όπως σε άλλα περιφερειακά πανεπιστήμια, αργότερα. Ενσωματώνονται στην λειτουργία της πόλης και υποδέχονται τους νέους φοιτητές. Σύντομα, η ακτινοβολία της Πολυτεχνικής επισκιάζει τις ήδη θρυλικές σχολές της Θεσσαλονίκης, την Ιατρική της και εν μέρει την Φιλοσοφική. Επειδή η κρίσιμη μάζα, οι νέοι φοιτητές, είναι τα πιο δυνατά μυαλά της εποχής.Τους έχουν διδάξει μελαγχολικοί γονείς και σχέδια Μάρσαλ ότι η Ελλάδα ανασυγκροτείται και ανοικοδομείται. Το τρελό 7% της ετήσιας αύξησης του εθνικού εισοδήματος δεν οφείλεται σε δημόσιες επενδύσεις αλλά στην μητέρα αντιπαροχή. Κάθε νεοέλλην κάτοχος ενός αστικού οικοπέδου είναι δυνητικά εύπορος, κάθε έξυπνος με δυό φράγκα στην τσέπη έχει οραματιστεί το Ελδοράδο του. Η αστυφιλία, αγκαλιά με την μετανάστευση, γίνονται σταυραδελφές υπό πλήρη κρατική αναγνώριση. Οι αριστεροί που δεν μπορούν μήτε κλητήρες να γίνουν χωρίς πιστοποιητικό, βάζουν μια προτομή του Μάρξ στο εργολαβικό τους γραφειάκι και ξεκινούν μαζί με τους υπόλοιπους την ανοικοδόμηση. Το λαχείο Συντακτών χαρίζει διαμερίσματα. Οι νέοι φοιτητές έχουν ήδη πληροφορηθεί ότι μπορούν να συμμετάσχουν στο συμπόσιο της πίστεως. Ξεσκίζονται στο διάβασμα για να γίνουν μηχανικοί. Είναι ξύπνια παιδιά, αγαπούν τις μοντέρνες μουσικές, ονειρεύονται ότι θα περάσουν την ζωή τους πλούσιοι, πολύγαμοι και διάσημοι στην νύμφη του Θερμαϊκού, και όταν θα πεθάνουν, τουλάχιστον τριακοσίων ετών, θα έχουν ήδη τις προτομές τους στημένες σε όλα τα πυρίκαυστα σταυροδρόμια.
Αυτήν την μαγιά είχε μπροστά του ο Νικόλαος Μουτσόπουλος, όταν με αρματωσιά του ένα καλό βιογραφικό, μια τεράστια ήδη ερευνητική δουλειά και καλές εκπαιδευτικές βάσεις, βάλθηκε να δυναμιτίσει το σκηνικό.
Θα περίμενε κάποιος, αφού οι συνθήκες ήταν αυτές, ότι στο Πολυτεχνείο θα διδάσκονταν το αυτονόητο, δηλαδή πώς να χτίζεις μια σωστή πολυκατοικία. Αντιθέτως, η ακαδημαϊκή παράδοση της αττικής μοντερνίστικης περιόδου είχε ακόμη το δέλεαρ της εναλλακτικότητας. Οι νέοι αρχιτέκτονες, βαλτοί από το σύστημα να το υπηρετήσουν, έπρεπε πρώτα από όλα να γίνουν οι Ταλιμπάν της πόλης. Ασκήθηκαν να σιχαίνονται τους πολιτικούς μηχανικούς, να θεωρούν παραχώρηση και έκπτωση κάθε πρακτική οικοδόμησης, να ντύνονται και να φέρονται επιβλαβώς για την κοινή δημόσια εικόνα. Μόλις έγιναν στέρεη σέχτα, προχώρησαν σε έξεργες πολιτικές πολιτικής, κινεζόφεραν, αναρχήθηκαν και ξεσάλωσαν, ακριβώς επειδή οι καλύτεροι υποστηρικτές του κατεστημένου είναι αυτοί που αισθάνονται άνετα μέσα του, ελεύθεροι να το παραβιάζουν.
Σε αυτήν την τρέλα που κράτησε μόλις δεκαπέντε χρόνια και αφορούσε ελάχιστους ανθρώπους (το δελτίο ταυτότητος που μου έδωσε το ΤΕΕ είχε αριθμό μητρώου κοντά στο 19000, που σημαίνει ότι μιλώ για μια υπόθεση δύο χιλιάδων ανθρώπων στην διαχρονία του αιώνα) ο Νικόλαος Μουτσόπουλος επέπεσε ως κεραυνός.
Έστειλε τους μαθητές του σε πύλες ανάποδες. Τους περπάτησε σε εμφύλια βουνά και τους έδειξε πρωτοφανή κτίσματα. Φοιτητάκια που έμαθαν μετακομίζοντας στην Θεσσαλονίκη τι θείο πράγμα ήταν η φορμάϊκα και ευτυχώς που απαλάχτηκαν από τις αρτ ντεκό παλιατζούρες των γενεθλίων τους κατοικιών, τα μακεδονίτικα αρχοντικά, οι πύργοι, τα κάστρα, οι αυλές, τα ταβάνια,οι κρήνες και τα καλντερίμια , οι τοιχογραφίες, τα μοναστήρια και οι ναοί στάθηκαν μια μαύρη, ενοχική και άκρως φοβική τρύπα στην συνείδηση. Ο Μουτσόπουλος έφερε στην κοινωνία αυτή μια επώδυνη αυτογνωσία. Ένας άνθρωπος, κόντρα σε μια ολόκληρη ιδεολογία ζωής.
Η μακεδονική αυτογνωσία, αυτογνωσία βυζαντινής επίνοιας, δεν θα ήταν δυνατό να ξεφύγει από το αδύναμο φολκλόρ και την εθνικιστική γραφικότητα, χωρίς την διδακτική και προσωπική συμβολή του Μουτσόπουλου σε μία Ελλάδα διαχωρισμένη και δύσπιστη. Ο Μουτσόπουλος δίδαξε τον σεβασμό στο αλλότριο, αλλά ουδέποτε δίδαξε το αλλότριο. Ουδέποτε σύστησε το ελληνίζειν, επειδή υπήρξε ρωμιός που υπερέβη τις καταβολές του. Το τούρκικο, το ιθαγενές, το βλάχικο ,το γιαπωνέζικο, το ινδικό, το αιγυπτιακό, το αθηνέικο, προβλήθηκαν από τον δάσκαλο με κοινή συνισταμένη το μεράκι, το καλό γούστο, την καταλλαγή , το χιούμορ και την αγάπη προς την ζωή. Το κάθε τι καλόγουστο, που είχε στυλ, που είχε ζουμί και ποιότητα, ήταν στα χέρια των μαθητών του, ανεξαρτήτως γλώσας, διαλέκτου και ιδιοπροσωπείας. Πρώτος έψαξε τα Βαλκάνια, πρώτος αναζήτησε τις συγγένειες στην χερσόνησο του Αίμου, πρώτος σε αυτήν την γενιά βρήκε τους δρόμους του μεταξιού και τις προσβάσεις της καθ ήμάς ανατολής.
Ο Μουτσόπουλος ήξερε ή έμαθε τις υπόγειες διαδρομές που συνέδεαν την Στεμνίτσα, την Ήπειρο, τη Μακεδονία, την ρωμέικη λατινοφωνία, την σλαβική ορθοδοξία και την μινωίτικη θαλασσοκρατορία. Μας το δίδαξε και έτσι, σήμερα, είναι παμπολλοι και διαθέσιμοι οι μακεδονολάτρες, οι αλληθωρίζοντες, οι πολυπολιτισμικοί και άλλα ζωντανά του μπαχτσέ. Να σημειώσω απλώς ότι οι διαβαλκανικές και οι εσωτερικού μετώπου στρατηγικές του δάσκαλου Μουτσόπουλου είχαν μια πρωιμότητα που κόντευε να τις ακυρώσει. Ίσως γι΄αυτό και δέχτηκαν τα νάματα της έρευνας και της εκπαιδευτικής του βασάνου άνθρωποι από κάθε ιδεολογικό και ιδεοληπτικό χώρο.
Φυσικά, βραβεύτηκε κατάλληλα. Όλοι οι ευεργετημένοι από τον Μουτσόπουλο, ο συνεργάτες, οι φοιτητές και οι συνάδελφοι τον αρνηθήκαμε, τον πουλήσαμε, τον περιφρονήσαμε. Ακόμη με τα ζόρια βρίσκει κάποια κονδύλια για να συμπληρώσει το έργο του. Το αρχείο του είναι ξενητεμένο στη Βέροια. Ο ίδιος δεν είναι ακαδημαϊκός της ακαδημίας Θεσσαλονίκης ,διότι αυτό μας έλειπε, να αποκτήσει η πρωτεύουσα των προσφύγων, η συμπρωτεύουσα, η πρωτεύουσα της ευρώπης, των βαλκανίων , η ερωτική πόλη και άλλα κολοκύθια, επετηρίδα, δημογέροντες, αρχές, εξουσία, ακαδημία και παραμυθία.
Είμαστε πολίτες μιάς πόλης που οι προύχοντές της διακονούν το 3% της εξουσίας που τους αναλογεί, για να βγαίνουν όλοι μαζί ευχαριστημένοι στην φωτογραφία. Εξακολουθούμε να χαιρετάμε εγκάρδια ο ένας τον άλλον σε εγκαίνια και πεζοδρομίως και να αλληλοθαβόμαστε στο επόμενο πεντάλεπτο. Έχουμε αφήσει τα πράγματα στους μεταπράτες.
Δάσκαλε, πολύτιμε και γερα ρέ. Είμαστε όλοι χειρότεροί σου. Εντούτοις, πολλοί μέσα σε αυτό το έγκριτο ακροατήριο συμμετέχουν στην τιμή που σου απονέμουμε εγκάρδια, στοχαστικά, χωρίς ενοχές και δεύτερες σκέψεις. Περιμένουμε τις υποθήκες σου. Τα πράγματα πήγαν στραβά, αλλά καμιά φορά ξεστραβώνουν κι από μόνα τους. Υπήρξες τέκνο ευθύνης και πατέρας αναγκών. Ευχήσου για μας να παραμείνουμε τυχεροί μαθητές.
Μόνος συγκράτησες μιάν ολόκληρη εποχή αλλοφροσύνης. Σε κοιτάζαμε έκπληκτοι όταν σχεδίαζες εκπληκτικά χωρίς να βλέπεις κάν τον πίνακα. Δεν το έκανες από εκζήτηση, αλλά επειδή γνώριζες ότι οι ασήμαντοι υποκλίνονται στους έχοντες ταλέντο που δεν μπορούν να υποκλέψουν. Σε ακούγαμε έκπληκτοι όταν μας αποκαλούσες αμαθείς και κακόγουστους, επειδή ακόμη και το χρώμα του χοντρού μαρκαδόρου με το οποίο μουτζούρωνες τα σχεδιαστικά μας δοκίμια ήταν ένα αξέχαστο μώβ του δειλινού. Σε αποκαλούσαμε εκκεντρικό και τρελό όταν μας οδήγησες να κοιμόμαστε σε γύφτικα γιατάκια, σε βλάχικα καλύβια, να αρρωσταίνουμε, οι φλώροι στα βουνά και στα τσεχνέμια χωρίς το φαγάκι της μάνας και χωρίς χάδι αγαπημένης, μιλωντας με αγριωπούς χωρικούς που έβγαζαν τον σουγιά να μοιραστούν μαζί μας το κρεμμύδι. Μας έβαλες σε μία πειθαρχία σκληρής δουλειάς, επιμένοντας στην αναζήτηση της φόρμας και στην χειρωναξία, να ιδρώνουμε πάνω στο χαρτί σέλερ τίμιο και δαπανημένο ιχώρα, ενώ οι λοβοί του εγκεφάλου μας ανακάλυπταν τους υπολογιστές πρίν την ψηφιακή περίοδο, φεύγοντας από το πενάκι και τον γραμμοσύρτη στην εποχή του ραπιδογράφου και αργότερα του πλότερ.
Θυμάμαι μιά μέρα του Απρίλη,την ώρα που τα τρύπια χέρια του Στέφα έπαιρναν από την Παοκάρα την ελπίδα ενός πρωταθλήματος, όταν μου εμπιστεύτηκες, σε μιά Χαλκιδική παραλία, τρείς σχιστόπλακες πελεκημένες και μου είπες «χτίστες όπως νομίζεις εδώ» δείχνοντάς μου το κούφιο δόντι ενός υπέροχου τοίχου.Τέτοια τρίλιζα δεν έλυσα ποτέ στη ζωή μου. Κάθιδρος σχημάτισα ένα πεί στην τοιχοδομή, αφήνοντας ένα μικρό κούφωμα στην επιφάνεια, να μπεί ίσως αργότερα ένα γυάλινο δοχείο με δόντια κάβουρα, βαφτισμένο στο κρασί, μαγεμένο σαν την ίδια την τέχνη της αρχιτεκτονικής. Ποτέ δεν έμαθα περισσότερα. Κι όταν ,αργότερα, χωρίς εσένα, άκουγα στις Πρέσπες και στη Βόλβη, στα Πυργαδίκια και στα Γρεβενά, παλιούς τεχνίτες σου να μιλάνε γιά σένα, θερμαίνοντας τις παγωμένες γωνιές λησμονημένων καφενέδων, λάμποντας το μάτι τους όποτε παινεύονταν «δούλεψα με τον Μουτσόπουλο», κατάλαβα γιατί η πραγματική ιστορία και γνώση αυτού του τόπου θα παραμείνει πεισματικά άρρητη και ανεγνώριστη.

Νά σαι καλά, να σε χαιρόμαστε.
[μιά από τις αντρέσες γιά τον δάσκαλό μου, αυτή άν θυμάμαι καλά, του 2000]


Σάββατο, Μαΐου 26, 2012

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ "ΚΡΙΤΙΚΑ"-9η ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΚΘΕΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ


(Για τον Γεράσιμο Βώκο-τον βλέπετε και στο βίντεο την πρώτη μέρα της 9ης Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης - οι αρχαίοι Έλληνες ήταν πιο συνειδητοποιημένοι πολιτικά από εμάς. Τότε, όσοι εμπλέκονταν με τα κοινά είχαν να αντιμετωπίσουν την ερώτηση "ποιός ήταν ο βίος τους;" και όχι τι είδους φιλοσοφικό σύστημα ασπάζονταν. Για τον Βώκο την μάχη ανάμεσα στον Φιλόσοφο και τον Σοφιστή την κερδίζει ο δεύτερος.) 

Σε εποχές που κυριαρχεί ο μονοδιάστατος λόγος των συμπτωμάτων της οικονομικής κρίσης είναι σχεδόν "αυτοκτονική" η εμφάνιση ενός περιοδικού (Κριτικά- υπάρχει σε ηλεκτρονική μορφή από το 2009) που ασχολείται με την Φιλοσοφία και περιλαμβάνει βιβλιοκρισίες Φιλοσόφων. Ο Βασίλης Κάλφας, ένας εκ των ομιλητών, μας λέει πως η δημοκρατία της Βαϊμάρης υπήρξε πιο γόνιμη περίοδος από τον θλιβερό εφησυχασμό της μεταπολιτευτικής περιόδου στην χώρα μας. Επισημαίνει πως  απ' αυτήν την περίοδο απουσιάζουν οι ουσιαστικές αντιπαραθέσεις και η γόνιμη κριτική. Αντιθέτως, κάνουν θραύση τα ωραία λόγια και οι θετικές κριτικές ανάμεσα σε ανθρώπους και παρέες  - αν είναι έτσι θα πρέπει να αναθεωρήσουμε πολλά από αυτά που πιστεύαμε μέχρι τώρα. Ο Κάλφας λέει πως υπάρχει μια κρίση πολιτισμού, μόρφωσης και παιδείας. Η Φινλανδία που στις μέρες μας είναι ένα κράτος υπόδειγμα, βρέθηκε σε δεινή οικονομική θέση την δεκαετία του 1980. Ωστόσο ορθοπόδησε, κάνοντας περικοπές παντού εκτός από την έρευνα και την παιδεία. Η Φιλοσοφία για τον Κάλφα  είναι μια μορφή ιστορίας της σκέψης. Ο μόνος τρόπος για να βοηθήσουμε είναι να εργαζόμαστε με τον καλύτερο και πιο ευσυνείδητο τρόπο. 

Ο Γιώργος Ζωγραφίδης λέει πως οι κοινωνίες μας βιώνουν μια διαρκή κρίση και ευτυχώς που δεν περιμένουμε από τους Φιλοσόφους να μας μιλάνε για αυτήν την κρίση και να προτείνουν λύσεις εξόδου. Η Φιλοσοφία όπως και η Ποίηση, δεν "κινητοποιούν τις μάζες". Οι Φιλόσοφοι έχουν υψηλά ποσοστά αυτισμού και ενίοτε τάσσονται με το πλευρό της εξουσίας.

Για τον Άρη Στυλιανού οι αφηγήσεις της κρίσης είναι υλικό  που καθώς το επεξεργαζόμαστε μπορεί να μας προμηθεύσει πιο σύνθετες γνώσεις και να μας κάνει να σκεφτούμε πιο βαθιά. Η Φιλοσοφία  έχει κάποια απόσταση από τις συγκυρίες αλλά, ωστόσο, μπορεί να θέσει τους πιο επίκαιρους προβληματισμούς. Όποιος είναι δημοκράτης δεν μπορεί να σκέφτεται σαν τον Πλάτωνα. Ο Στυλιανού κάνει αναφορά στον Γκράμσι και στο περιεχόμενο που δίνει αυτός στην έννοια της κρίσης. Η κρίση, σύμφωνα με τον Γκράμσι,  είναι το διάστημα ανάμεσα στο παλιό που έχει πεθάνει και στο καινούριο που δεν έχει φανεί ακόμη.

Η εμφάνιση του καινούριου είναι ο διακαής πόθος όλων των κοινωνιών που έχουν περιέλθει σε τέλμα και σε βαθιά ανυποληψία.

Τετάρτη, Μαΐου 23, 2012

ΓΙΝΑΤΙ ΡΩΜΕΪΚΟ


Ανάμεσα στον οδηγό του λεωφορείου και τον οδηγό του αυτοκινήτου υπάρχει φραστική αντιπαράθεση. Την ώρα που περνάω διαπιστώνω πως οι τόνοι πέφτουν και το συμβάν, εκτιμώ, μπορεί να καταχωρηθεί σαν ένα από τα πολλά που συμβαίνουν στους δρόμους της πόλης. Η εκτίμησή μου, ωστόσο, είναι λανθασμένη.Το περιστατικό έχει ως εξής: Ο οδηγός του μικρού αυτοκινήτου έχει τα αλάρμ και περιμένει να σχολάσει το παιδί του από το φροντιστήριο ξένων γλωσσών. Ωστόσο, το μέρος που έχει επιλέξει για να παρκάρει προσωρινά είναι ακριβώς στην στάση του λεωφορείου. Ο οδηγός του λεωφορείου τον περιμένει να αποχωρήσει ώστε να παραλάβει και να αποβιβάσει τους επιβάτες. Κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει. Οι δύο οδηγοί εμφανίζονται αδιάλλακτοι και εγώ παρακολουθώ το συμβάν από κοντινή απόσταση και είμαι πολύ περίεργος να δω τον τρόπο με τον οποίο  θα εξελιχτεί. Εν τω  μεταξύ, πίσω από το ογκώδες λεωφορείο δημιουργείται ουρά αυτοκινήτων. Κάποιοι βιαστικοί οδηγοί αντιλαμβάνονται την δυσκολία διέλευσης από το συγκεκριμένο δρόμο και επιλέγουν άλλες διαδρομές. Τα λεπτά περνούν και το μποτιλιάρισμα αυξάνεται μαζί με τους περαστικούς που κοντοστέκονται και παρατηρούν τη διένεξη. 

 Οι πρώτες κόρνες και οι πρώτοι εκνευρισμοί. Ο οδηγός του αυτοκινήτου δεν δείχνει την παραμικρή διάθεση να αποχωρήσει. Ρίχνει νευρικές ματιές στο φροντιστήριο αλλά και γύρω του. Από την απέναντι μεριά έρχεται ένα άλλο λεωφορείο που μπλοκάρει στο συγκεκριμένο σημείο. Ο οδηγός αντιλαμβάνεται την αναστάτωση που προκαλεί και βρίσκεται κυριολεκτικά ταμπουρωμένος μέσα στο αυτοκίνητο. Τα παράθυρα του είναι τελείως κλειστά και μοιάζει σαν να μην θέλει να έχει επαφή με το εξωτερικό περιβάλλον που σταδιακά αρχίζει να γίνεται εχθρικό προς αυτόν. 

Τα δύο λεωφορεία παραμένουν ακινητοποιημένα και ο οδηγός του αυτοκινήτου βγαίνει από αυτό και το κλειδώνει! Κατευθύνεται προς το φροντιστήριο και δηλώνει με θράσος και τσαμπουκά πως δεν θα πάρει το αυτοκίνητο επειδή ο οδηγός του λεωφορείου υπήρξε προκλητικός -εδώ που τα λέμε ένας επαγγελματίας οδηγός που αντιμετωπίζει στο οχτάωρο της εργασίας του ιδιότροπους οδηγούς δεν έχει την ψυχική δύναμη για να είναι μελιστάλαχτος και να παρακαλεί για τα αυτονόητα. Στο φροντιστήριο μένει ελάχιστα. Ο επιβάτης ενός από τα λεωφορεία αναλαμβάνει την πρωτοβουλία να τον μεταπείσει. Πράγματι, βλέπουμε και τους δύο να βγαίνουν από το φροντιστήριο. Μεταξύ τους ανταλλάσσουν απειλές και βρισιές αλλά δεν φτάνουν στην χειροδικία. Από παντού ακούγονται κόρνες και κάποιοι οδηγοί αρχίζουν να εξαγριώνονται. Ο οδηγός του αυτοκινήτου που παρεμποδίζει την κυκλοφορία των αυτοκινήτων ξέρει πως κανείς δεν θα του συμπαρασταθεί σε περίπτωση που κάποιοι οξύθυμοι αναλάβουν δράση ε ανάλογες περιπτώσεις παρατηρώ πως υπάρχει μια ανεκτικότητα και απάθεια των πολιτών  που, μάλλον, μένουν έκπληκτοι από το θράσος και την αναισθησία κάποιων συμπολιτών τους. Τελικά, ο οδηγός αποφασίζει να πάρει το αμάξι και να το τοποθετήσει κάθετα στο πεζοδρόμιο και απέναντι από το φροντιστήριο -αν γινόταν θα το πάρκαρε και μέσα σε αυτό! Μετά από αυτήν την εξέλιξη η κυκλοφορία αποκαθίσταται και όλοι πηγαίνουν στον προορισμό τους. Λίγα λεπτά αργότερα βλέπω πως έρχεται ένα περιπολικό που είτε περνάει τυχαία είτε έχει δεχτεί κλήση.Το πλήρωμα του περιπολικού δεν χρειάζεται να επέμβει καθώς το επεισόδιο θεωρείται λήξαν!

Το παραπάνω περιστατικό είναι η κλασσική περίπτωση ενός ανθρώπου που τού έχουν πληγώσει τον εγωισμό του και συμπεριφέρεται ως ένας μικρός τυραννίσκος απέναντι στο υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο. Μια προσωπική αντιπαράθεση καταλήγει να είναι άσκηση ψυχραιμίας σ' έναν δρόμο δημόσιας χρήσης. Ο  θρασύδειλος οδηγός του αυτοκινήτου έχει το άδικο με το μέρος του και υιοθετεί μια επιθετική στάση απέναντι στον οδηγό του λεωφορείου που πεισματικά διεκδικεί την αποκατάσταση και τον σεβασμό του κώδικα οδικής κυκλοφορίας. 

Στις επαναληπτικές εκλογές αναζητούμε τον οδηγό που θα συγκρουστεί με τα κατάλοιπα της "γομαρίλας" και  επίμονα θα διεκδικήσει την αποκατάσταση και το σεβασμό των αρχών του κράτους δικαίου.

Παρασκευή, Μαΐου 18, 2012

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΟΛΛΑΣ


(Η Τιτίκα Δημητρούλια και  ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης μιλούν για την τελευταία συλλογή διηγημάτων "Στον τόπο" του συγγραφέα Δημήτρη Νόλλα. Στο μέσον ο συγγραφέας -Ιανός της θεσσαλονίκης, 16/5/2012)

Το κεφάλι είναι ελαφρώς γερμένο μπροστά και υποστηρίζεται από τα δάχτυλα του ενός χεριού. Το πρόσωπο παραμένει αφανές στην μεγαλύτερη επιφάνειά του. Αυτή η σωματική έκφραση είναι η πιο συνηθισμένη πόζα του συγγραφέα Δημήτρη Νόλλα που κουρασμένος από την έντονη πνευματική προσπάθεια αναζητεί τη στιγμή της χαλάρωσης αλλά και της καινούριας έμπνευσης! Για τον Μισέλ Φάις ο Νόλλας παραμένει ένας ενδιαφέρων συγγραφέας ακόμα και αν "τον βρίσκει στις αδύναμες στιγμές του , ακόμη κι αν διαφωνεί μαζί του". Στη συνέντευξη που παραχωρεί στον Μισέλ Φάις στην "Βιβλιοθήκη" της Ελευθεροτυπίας (11/4/2003) ο συγγραφέας μας καλεί σε αντίσταση εναντίον της ισοπέδωσης και της ομογενοποίησης. Πιθανόν, ο γεμάτος αντιθέσεις και αντιφάσεις λογοτεχνικός κόσμος του Νόλλα να είναι ο δικός του τρόπος για να κρατάει σε εγρήγορση τους αναγνώστες. Καμιά ιδεολογία, καμιά αισθητική αξία δεν έχει μονιμότητα. Όλα παίζονται ξανά και ξανά μέσα από τον διαρκή αγώνα του ανθρώπου για συνείδηση των αντιφάσεων του. Σκέψεις και συναισθήματα  βρίσκονται σε μια συνεχή ανανέωση. Η εσωτερική πληρότητα κατακτιέται μόνο όταν ο άνθρωπος συνειδητοποιεί "πως τα βάσανα του κόσμου δεν έχουν τελειωμό". Ο "άνθρωπος είναι καταδικασμένος να αναζητεί την χαμένη ενότητα και η πολυδιάσπασή της δεν μειώνει στο παραμικρό την ένταση των αναζητήσεων της πρωταρχικής απώλειας". Ο Νόλλας αναδημιουργεί τον εαυτό του μέσα από την απώλεια των πραγμάτων που χάθηκαν οριστικά, είτε επειδή δεν τα φρόντισε είτε επειδή δεν τα επιθύμησε αρκετά. Ο συγγραφέας απεχθάνεται "τους τυφλωμένους με πάθος εραστές της εξουσίας". Στα βιβλία του κάνει παρεμβολές με κείμενα άλλων συγγραφέων. Πολλές φορές αυτό δεν το αναφέρει! Οι παρεμβολές είναι  ο δικός του τρόπος για να αποδώσει  τιμές σε αξιοσέβαστους συγγραφείς. Οι βιβλιοκριτικοί που αναλύουν σχολαστικά και καταλήγουν να λένε μισές αλήθειες δεν τον συγκινούν. Αντιθέτως, οι επισημάνσεις ανθρώπων σαν τον Δημοσθένη Κούρτοβικ και τον Γιώργο Κοροπούλη τον βοηθούν να εντοπίζει τα αδύνατα σημεία του. Ο συγγραφέας που ακούει είναι δύο φορές συγγραφέας...      

Τρίτη, Μαΐου 15, 2012

ΜΕ ΣΒΗΣΤΑ ΦΩΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΜΜΕΝΑ ΜΑΤΙΑ

Τον Νοέμβριο του 1977 ήμουν εννιά χρονών. Ένα χρόνο πριν, είχαμε μετακομίσει οικογενειακώς σε μια περιοχή που είχε κοντά της κινηματογράφο. Στα δύο χρόνια της διαμονής μας εκεί, είχα γίνει φανατικός κινηματογραφόφιλος. Κάθε εβδομάδα παρακολουθούσα δύο ταινίες. Ελάχιστα ήταν τα Σαββατοκύριακα που δεν τηρούσα το πρόγραμμα. Η μυρωδιά της αίθουσας, το σκοτάδι και οι φωτεινές δέσμες προβολής, οι ταινίες προσεχώς, τα διαλλείμματα, η μυρωδιά από το βρασμένο λουκάνικο, η από κοινού με τους φίλους εμπειρία παρακολούθησης ταινιών, όλα αυτά αύξησαν το ενδιαφέρον και την περιέργεια μου για τον κινηματογράφο. Ο πατέρας μου που είχε καταλάβει καλά το πάθος μου για τον κινηματογράφο, θα μου δώριζε, την ίδια χρονιά, την πρώτη μηχανή προβολής χωρίς ήχο. Θυμάμαι πως η χαρά μου ήταν απερίγραπτη. Καλύτερο δώρο δεν θα μπορούσα να έχω! Δίχως να χάσω χρόνο, ανακοίνωνα στους φίλους μου την πρόθεση να πραγματοποιήσω έναρξη προβολών με διάφορες ταινίες γουέστερν, που στο μεταξύ είχα φροντίσει να προμηθευτώ. Με την μηχανή προβολής ένιωθα έναν απίστευτο ενθουσιασμό. Αφιέρωνα πολλές ώρες της ημέρας σε αυτήν που ήταν απλή στον τρόπο λειτουργίας και χρήσης της. Η αλήθεια είναι πως αγωνιούσα για τη στιγμή που θα καλούσα τους φίλους μου να παρακολουθήσουμε από κοινού ταινίες. Πράγματι, οι φίλοι μου ανταποκρίθηκαν με θέρμη. Στο δωμάτιο μου έσβησαν τα φώτα και το μόνο που ακουγόταν ήταν ο χαρακτηριστικός ήχος της μηχανής. Η εμπειρία μου ήταν ονειρική! Ενιωθα κάτι από τη συγκίνηση του κινηματογραφιστή! Με τους φίλους μου, θυμάμαι, μείναμε να τα λέμε για αρκετές ώρες! Όλη αυτή η πρόσκληση για την παρακολούθηση των ταινιών ήταν το πρόσχημα για τη Συνάντηση με τους άλλους. Σαν να λέμε σήμερα, ήταν μια λέσχη κινηματογράφου!    

Αργότερα, οι ανάγκες και οι επιθυμίες άλλαξαν. Ο κινηματογράφος χωρίς φωνή έπρεπε να αντικατασταθεί με μια πιο σύγχρονη μηχανή προβολής που θα είχε τη δυνατότητα παραγωγής ήχου! Η αγορά μιας τέτοιας μηχανής πρέπει να έγινε στα 1979. Την ίδια χρονιά κάνουμε και αγορά μηχανής λήψεως. Το ένα μηχάνημα έχει ανάγκη το άλλο και το συμπληρώνει. Με την μηχανή λήψεως αρχίζουμε να κάνουμε ταινίες τις οποίες προβάλλουμε στην μηχανή προβολής. θυμάμαι εκείνα τα χρόνια πως οι ταινίες που χρησιμοποιούσαμε ήταν τετράλεπτης διάρκειας και τις προμηθευόμασταν από συγκεκριμένα φωτογραφεία. Αυτά τα φωτογραφεία αναλάμβαναν να πάρουν τις ταινίες και να τις στείλουν για επεξεργασία στην Αθήνα και σε ειδικά μαγαζιά για την εμφάνιση τους. Το κόστος ,θυμάμαι, ήταν αρκετό. Στην καλύτερη των περιπτώσεων λαμβάναμε την ταινία σε μία εβδομάδα. Συνήθως αργούσαν και κάτι παραπάνω. Η ταινία ήταν μέσα σε εσώκλειστο φάκελο!  
 
Το 1983 αγοράσαμε το πρώτο μας βίντεο, μια μεγάλη και βαριά συσκευή. Το πάθος μου για τον κινηματογράφο άρχισε να ατονεί αλλά δεν θα σταματούσα να τον αγαπώ και να τον συνδέω με τα βιώματα της παιδικής μου ηλικίας. Αν για κάτι μέμφομαι σήμερα τον εαυτό μου είναι γιατί δεν είχα την προνοητικότητα να διαφυλάξω ως πολύτιμες κάποιες από τις ταινίες εκείνης της εποχής. Όσες ελάχιστες έχουν διασωθεί από τις αλλεπάλληλες μετακομίσεις, υπάρχουν κακοσυντηρημένες και έχουν χάσει σε φωτεινότητα εικόνας.

Τα γράφω όλα αυτά για να σας δείξω πως μπορώ να νιώσω και να κατανοήσω την αγωνία για τη συντήρηση και ψηφιοποίηση του ιστορικού αρχείου της ΕΡΤ. Η προσπάθεια των τεχνικών γι' αυτό το σημαντικό γεγονός είναι κάτι που με συγκινεί πολύ!

Κυριακή, Μαΐου 13, 2012

ΑΠΘ ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ

Στο ενημερωτικό φυλλάδιο διαβάζω:"Κάθε Κυριακή από 13 Μαίου έως 17 Ιουνίου μετατρέπουμε το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης στο μεγαλύτερο εκπαιδευτικό πάρκο της χώρας. Ανοίγουμε τις πόρτες των εργαστηρίων, των σπάνιων αρχείων, μουσείων και συλλογών μας στους μικρούς και μεγάλους συμπολίτες μας .Όλοι μαζί ταξιδεύουμε στο παρελθόν, εξερευνούμε το παρόν και ρίχνουμε μια ματιά αισιοδοξίας στο μέλλον. Επιμένουμε στην αξία της γνώσης και της έρευνας και κάνουμε συμμέτοχο της καθημερινής μας προσπάθειας την κοινωνία. Σας καλωσορίζουμε στο ΑΠΘ!"





Η δράση ονομάζεται "Ας παίξουμε ανασκαφή" και την ευθύνη για την οργάνωσή της έχει η λέκτορας Σαπφώ Ταμπάκη από το τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης. Αρχικά, η κ.Ταμπάκη εξηγεί στα παιδιά τον τρόπο με τον οποίο θα δουλέψουν. Οι συνοδοί των παιδιών που την ακούν έχουν τις δικές τους απορίες. Η μητέρα ενός παιδιού ρωτάει αν η ανασκαφή που θα γίνει στον ανοιγμένο λάκκο στον υπαίθριο χώρο του Μετεωροσκοπείου, θα είναι κανονική  και όχι εικονική. Ένα παιδί ρωτάει αν αυτά που θα βρει θα τα πάρει σπίτι του. Η κ.Ταμπάκη του εξηγεί πως τα ευρήματα συγκεντρώνονται και τοποθετούνται σε ειδικούς χώρους που ονομάζονται Μουσεία. Η διευκρίνιση αυτή είναι απαραίτητη  και πρέπει να γίνεται στα μικρά παιδιά που εμπλέκονται σε ανάλογες δράσεις. Στην συνέχεια, η κ.Ταμπάκη χωρίζει τα παιδιά σε ομάδες. Με σύνεργα, κουβαδάκια, φτυαράκια και σκουπάκια, τα μικρά παιδιά μετατρέπονται σε μικρούς αρχαιολόγους που σκάβουν, βρίσκουν και βιώνουν την χαρά της ανακάλυψης. Άλλα παιδιά εκπλήσσονται και άλλα ανταγωνίζονται στην ποσότητα των ευρημάτων. Νομίσματα, θραύσματα από πηλό και  κοχύλια είναι ευρήματα που πρώτα φωτογραφίζονται και μετά συγκεντρώνονται σε μικρές πλαστικές λεκάνες.

Ωραία και αξιέπαινη η προσπάθεια της κ.Ταμπάκη και των φοιτητριών που ανέλαβαν το ρόλο του συντηρητή.

Υ.Γ Στο βίντεο που αναρτώ, δείτε  τον σκύλο μέσα στον λάκκο. Ούτε οι φωνές των παιδιών κατάφεραν να  διακόψουν τον υπνάκο του! 

Σάββατο, Μαΐου 05, 2012

"ΚΕΡΑΙΕΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ"-ΙΡΒΙΝ ΓΙΑΛΟΜ


Με ό,τι αποκαλούμε συμβάσεις της ζωής, ο Ίρβιν Γιάλομ ξεμπερδεύει γρήγορα. Στα δεκατρία του χρόνια διαισθάνεται πως οι θρησκείες είναι «μύθοι ή αλληγορίες που σταδιακά μετατρέπονται σε ακλόνητες ιστορικές αλήθειες». Οι πιστοί πορεύονται με αυτές τις αναμφισβήτητες ιστορικές αλήθειες και καθοδηγούνται να υιοθετήσουν συγκεκριμένους τρόπους δράσης και σκέψης . Ως αντίδωρο της προσφοράς του εαυτού τους, έχουν να λαμβάνουν την παρηγοριά για την μεταθανάτια ζωή. Στα δεκατρία του χρόνια ο Γιάλομ έχει διαφορετική άποψη. Δηλώνει άθεος , παντρεύεται γρήγορα και υπηρετεί για δύο χρόνια την στρατιωτική του θητεία. Η εισαγωγή του στην Ιατρική Σχολή- ειδικότερα οι σπουδές του στον κλάδο της Ψυχιατρικής - είναι το "διαβατήριο" για να διεισδύσει στην αμερικανική κουλτούρα. Οι γιατροί εκείνης της εποχής  χαίρουν μεγάλης εκτίμησης και είναι κοινωνικά καταξιωμένοι.

Οι σπουδές του ολοκληρώνονται με ταχύτατους ρυθμούς. Όλα πρέπει να γίνουν γρήγορα ώστε να εξοικονομηθεί χρόνος. Στα 32 του χρόνια ο Γιάλομ διαθέτει αρκετό χρόνο για να καταδυθεί στα βάθη του ανθρώπινου ψυχισμού. Ήδη έχει γίνει ένας δεινός αναγνώστης που δεν κοιμάται αν δεν διαβάσει κάποιο βιβλίο. Η γυναίκα του ασχολείται στο πτυχίο της με Κάφκα, Καμύ και Υπαρξιστές. Ο Γιάλομ εκμεταλλεύεται την ενασχόληση της γυναίκας του για να εμβαθύνει στην Λογοτεχνία και την Φιλοσοφία. Η ανάγνωση του βιβλίου «’Υπαρξη», του Αμερικανού ψυχολόγου Ρολό Μέι, τον επηρεάζει πολύ. Ένας τρίτος δρόμος ανοίγεται μπροστά του. Βρίσκει ανεπαρκή την ψυχαναλυτική σκέψη και την προσέγγιση του ψυχισμού με βιολογικά κριτήρια. Θυμάται πως οι 700 ώρες ψυχανάλυσης με την Όλιβ Σμιθ δεν συνεισφέρουν πολλά στις γνώσεις του. Αντιθέτως, παρακολουθεί τα μαθήματα του πρωτοπόρου στις ομαδικές ψυχοθεραπείες, Τζερόμ Φρανκ, και γοητεύεται. Οριστικά αποφασίζει να εφαρμόσει αυτήν την ψυχοθεραπευτική μέθοδο.

Ο Γιάλομ δουλεύει με εκατοντάδες ασθενείς. Γράφει και διαβάζει πολύ. Κάνει πολύχρονες μελέτες σε καρκινοπαθείς. Η αγάπη του για την Λογοτεχνία και την Φιλοσοφία συνεχίζεται αμείωτη. Η Ψυχιατρική συνδυάζεται γόνιμα μαζί τους. Για τον Γιάλομ δεν έχουν τόσο μεγάλη σημασία οι πρώιμες εμπειρίες των ανθρώπων όσο η ικανότητα τους να αναπτύσσουν σχέσεις και να αποκτούν ένα αίσθημα οικειότητας με τους άλλους ανθρώπους. Το κάθε άτομο βασανίζεται από την διαρκή αναζήτηση νοήματος και ελευθερίας. Ο φόβος του θανάτου και τα υπαρξιακά άγχη είναι μόνιμη πηγή δυστυχίας. Η απώλεια είναι ταυτισμένη πάντα με την κατάρρευση ενός κόσμου που οδηγεί στην υπαρξιακή μοναξιά. Η ομάδα για τον απομονωμένο άνθρωπο είναι ο καθρέφτης και η πηγή των πληροφοριών.

Οι σεξουαλικές ορμές και η ικανοποίησή τους δεν φαίνεται να διαδραματίζουν τόσο σοβαρό ρόλο. Ενώ στην Ψυχανάλυση οι σεξουαλικές ορμές έχουν την πρωτοκαθεδρία, ωστόσο, το ίδιο δεν συμβαίνει στην μέθοδο του Γιάλομ. Ένα άλλο σημείο διαφοροποίησης αφορά και τη στάση του ψυχοθεραπευτή απέναντι στον ασθενή. Ο Γιάλομ υπεραμύνεται της ενεργητικής εμπλοκής του ψυχοθεραπευτή και της κατάργησης των αποστάσεων. Όσο εξαντλητική και αν είναι αυτή η εμπλοκή, ο Γιάλομ την ενθαρρύνει και ζητάει από τους θεραπευτές να μην συγκαλύπτουν τις συναισθηματικές αντιδράσεις τους και να αποκαλύπτουν πλευρές του εαυτού τους.

Τον βλέπω να μιλάει με την Μικέλα Χαρτουλάρη και τον Ανταίο Χρυσοστομίδη στις "Κεραίες της εποχής μας". Είναι ήρεμος, κατασταλαγμένος και απαντάει με σαφήνεια στις ερωτήσεις. Τα βιβλία του τα χαρακτηρίζει «διδακτικά μυθιστορήματα» που τα γράφει ως μαθήματα διδασκαλίας που απευθύνονται σε σπουδαστές και επαγγελματίες ψυχοθεραπευτές. Επιμένει πολύ στον φόβο του θανάτου. Για να τον υπερνικήσει καταφεύγει στην επικούρεια φιλοσοφία και στο επιχείρημα της συμμετρίας. Αυτό το επιχείρημα λέει πως «αφού δεν φοβόμαστε όταν γεννιόμαστε, γιατί να φοβόμαστε όταν πεθαίνουμε». Με τον θάνατο, συνεχίζει ο Γιάλομ, ποτέ δεν συναντιόμαστε! Στην συνέχεια, αναφέρεται στις αντιξοότητες που κάνουν τους ανθρώπους πιο δυνατούς και στον εργασιακό καταναγκασμό που δεν αφήνει τον κόσμο να χαλαρώσει… και μετά; Μετά, η εκπομπή διακόπτεται απότομα για να πληροφορηθούμε όλοι εμείς πως ακολουθεί πολιτική διαφήμιση. Σαν να λέμε,  δηλαδή, ότι ακολουθεί υποδειγματικό σποτάκι  για την κατάργηση του νοήματος στην ζωή...