Παρασκευή, Ιουνίου 29, 2012

VIETNAM VETERANS




Σάββατο, Ιουνίου 23, 2012

TO ΑΦΘΑΡΤΟ ΩΜΕΓΑ

Προχτές πήγα σε προγραμματισμένο ραντεβού για να γράψω φάρμακα από έναν γιατρό.

Καθώς ο γιατρός έγραφε τη συνταγή, εγώ περιεργαζόμουν το πτυχίο  που είχε τοιχοκολλήσει.

Το πτυχίο ήταν σε μεγέθυνση και κάλυπτε μια μεγάλη επιφάνεια αυτού του τοίχου. 

Το χαρτί φαινόταν καλής ποιότητας και τα καλλιγραφικά γράμματα επιβεβαίωναν τον επίσημο χαρακτήρα του δημόσιου εγγράφου.

Διαβάζοντας το πτυχίο είδα τον βαθμό με τον οποίο τελείωσε την ιατρική σχολή ο πρώην φοιτητής και νυν γιατρός, είδα τον τόπο της γέννησής του και ακόμη φαρδιές, πλατιές και επίσημες τις υπογραφές των καθηγητών και του πρύτανη.

Όλα ήταν επίσημα και ο καθένας μπορούσε να αντιληφθεί την κοινωνική σημασία με την οποία είχε επενδυθεί αυτό το πτυχίο. 

Ωστόσο, στο τέλος της ανάγνωσης εντόπισα την λέξη "ορκομωσία" να είναι γραμμένη ανορθόγραφα.  

Αμέσως σκέφτηκα πως αυτός που είχε γράψει ο αντί ω είχε κατά νου την λέξη όρκος.  

Ναι, το ορθογραφικό λάθος  μπορεί να ήταν κατανοητό αλλά ταυτόχρονα ήταν και μια λεπτομέρεια που χαλούσε την συνολική εικόνα του πτυχίου.

Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος που παντού βλέπει πισινούς, λέει πως το γράμμα ωμέγα μοιάζει με κώλο. Βέβαια, αποφεύγει να μας διευκρινίσει αν πρόκειται για το τονισμένο ή άτονο ωμέγα. 

Στην περίπτωση του τονισμένου ωμέγα μένει να διασαφηνιστεί αν ο τόνος θα βρίσκεται  πάνω ή κάτω από το ω!

Χαίρε άφθαρτο ω της ορκωμοσίας...
    

Σάββατο, Ιουνίου 16, 2012

ΧΑΡΗΣ ΒΛΑΒΙΑΝΟΣ ΚΑΙ ΝΑΤΑΛΙ ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ


(Ο Χάρης Βλαβιανός παρουσιάζει το βιβλίο της Νάταλι Μπακόπουλος στην 9η διεθνή έκθεση βιβλίου εδώ στη Θεσσαλονίκη. Η παρακολούθηση του βίντεο συνιστάται για όλους αυτούς που θέλουν να εξασκήσουν τα αγγλικά τους!) 


Θὰ μᾶς δοθεῖ τὸ χάρισμα καὶ ἡ μοῖρα
νὰ πᾶμε νὰ πεθάνουμε μιὰ νύχτα
στὸ πράσινο ἀκρογιάλι τῆς πατρίδας;

Κώστας Καρυωτάκης

Η ελληνοαμερικάνα Ναταλί Μπακόπουλος εμπνεύστηκε τον τίτλο του πρώτου μυθιστορήματος από τον στίχο του Καρυωτάκη "στο πράσινο ακρογιάλι της πατρίδας". Η συγγραφέας διδάσκει λογοτεχνία στο πανεπιστήμιο του Μίτσιγκαν και έχει στο ενεργητικό της διηγήματα, δοκίμια και άρθρα. Η Νάταλι Μπακόπουλος είναι γεννημένη στο Ντητρόιτ από μητέρα ουκρανή και έλληνα πατέρα. Ο αδερφός της γιαγιάς της υπήρξε ο ποιητής Μιχάλης Κατσαρός -το πιο γνωστό του  ποίημα υπήρξε το "Αντισταθείτε". Η Μπακόπουλος δεν θα γνωρίσει ποτέ από κοντά τον Μιχάλη Κατσαρό. Θα τον μάθει μέσα από τις αφηγήσεις του πατέρα της, τα ποιήματα και την μουσική του Θεοδωράκη (το Κατά Σαδουκκαίων). Η Νάταλι Μπακόπουλος πιστεύει πολύ στη δύναμη της λογοτεχνίας. Η λογοτεχνία πρέπει να θέτει ερωτήματα και να σχολιάζει την πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα. Η συγγραφέας υπερασπίζεται όλους αυτούς που  δεν τολμούν να μιλήσουν. Στο μυθιστόρημα "Στο πράσινο ακρογιάλι της πατρίδας" καταπιάνεται με τη ζωή των μελών μιας αριστερής οικογένειας τα χρόνια από το 1970 μέχρι το 1974. Για να το γράψει  περνάει ένα ολόκληρο καλοκαίρι στην πλατεία Μαβίλη. Επιλέγει το συγκεκριμένο θέμα επειδή την απασχολεί το χάσμα ιδεών ανάμεσα στην Δεξιά και την Αριστερά αλλά  και ο δαιμονοποιημένος κομμουνισμός. Ως πηγές πληροφόρησης χρησιμοποιεί το κοντινό της περιβάλλον που την προμηθεύει με αρκετές πληροφορίες αξιόπιστες. Ακόμη αντλεί πολλές πληροφορίες από τα δελτία της Διεθνούς Αμνηστίας αλλά και  από τις  εφημερίδες και τα περιοδικά εκείνης της εποχής. Συλλέγει πληροφορίες μέσα από την παρατήρηση της έκφρασης  των προσώπων αλλά και από τα ρούχα που φοράνε οι άνθρωποι. Γενικά, εστιάζει στις λεπτομέρειες. Δεν την ενδιαφέρει να κάνει μια πολιτική ή ιστορική παρουσίαση των γεγονότων αλλά να αναδείξει τον τρόπο με τον οποίο βιώνουν τον διχασμό και τα διλήμματα άνθρωποι που αναγκάζονται να δράσουν ή να ομφαλοσκοπήσουν κάτω από το βάρος  της τρέχουσας πολιτικής και κοινωνικής πραγματικότητας.

Μετά τα σημαντικά γεγονότα του Πολυτεχνείου δεν υπάρχει τίποτε άλλο που να αποτελεί  ορόσημο της πολιτικής μας ζωής. Οι κοινωνίες παραδόθηκαν σε  έναν καταναλωτικό παροξυσμό και έγιναν απολίτικες. Η Νάταλι Μπακόπουλος εξηγεί πως οι πολιτικές συνειδήσεις στην Αμερική έχουν ξεθωριάσει. Οι Αμερικανοί μοιάζουν να μην θέλουν να ενημερώνονται για τις πολιτικές εξελίξεις . Γνωρίζουν περισσότερα για τους παίκτες του ράγκμπι και του κρίκετ και πιθανόν αγνοούν όλους αυτούς που αποφασίζουν για τη ζωή τους. Η αρνητική δημοσιότητα που έχει η χώρα  μας στην Αμερική είναι ένας επιπλέον λόγος για να μεταφραστούν σπουδαία ποιητικά και λογοτεχνικά έργα που θα αναδεικνύουν την δύναμη του πολιτισμού μας και θα ανατρέπουν την άσχημη εικόνα. Στο πράσινο ακρογιάλι της πατρίδας,  ιδεώδης τόπος για την μυθοπλαστική δύναμη της ποίησης, χωράνε οι στίχοι του Καρυωτάκη, του Πούλιου, της Μαστοράκη και του Αναγνωστάκη. Η Νάταλι Μπακόπουλος, είναι σίγουρο αυτό, θα διευρύνει τον κύκλο.


Υ.Γ Πήρα στοιχεία και από τη συνέντευξη που παραχώρησε η συγγραφέας στην Λαμπρινή Κουζέλη(Βήμα, 27/5/2012)      

Τετάρτη, Ιουνίου 13, 2012

ΜΙΚΡΟΙ ΘΗΣΑΥΡΟΙ

Πόσο πιο απλά, ουσιαστικά και κατανοητά μπορεί να μιλήσει ο Κορνήλιος Καστοριάδης για όλη αυτή την παρακμή του δυτικού πολιτισμού; Ο Καστοριάδης ανήκει σε εκείνους τους συμπατριώτες μας για τούς οποίους νιώσαμε περηφάνια και αληθινή ευγνωμοσύνη. Το παρακάτω απόσπασμα είναι από το βιβλίο "Η άνοδος της ασημαντότητας", εκδ.'Υψιλον/βιβλία και σε μετάφραση του Κώστα Κουρεμένου.  Απολαύστε το!


Η δοκιμασία της ελευθερίας γίνεται αβάσταχτη στο μέτρο που δεν καταφέρνει κανείς να κάνει κάτι την ελευθερία. Γιατί θέλουμε την ελευθερία; Τη θέλουμε κατ' αρχάς βεβαίως γι' αυτήν την ίδια. Αλλά τη θέλουμε και για να μπορούμε να κάνουμε κάτι. Αν δεν μπορούμε, αν δεν θέλουμε να κάνουμε κάτι, αυτή η ελευθερία μετατρέπεται στο καθαρό σχήμα του κενού. Τρομοκρατημένος μπροστά σ' αυτό το κενό, ο σύγχρονος άνθρωπος καταφεύγει στο κοπιώδες παραγέμισμα του "ελεύθερου χρόνου" του, σε μια όλο και περισσότερο επαναλαμβανόμενη, όλο και περισσότερο επιταχυνόμενη ρουτίνα. Συγχρόνως, η δοκιμασία της ελευθερίας είναι αναπόσπαστη από τη δοκιμασία της θνητότητας. (Οι "εγγυήσεις του νοήματος" αποτελούν προφανώς το ισοδύναμο της εξάρνησης της θνητότητας: και εδώ πάλι το παράδειγμα των θρησκειών είναι εύγλωττο). 'Ένα ον -άτομο ή κοινωνία- δεν μπορεί να είναι αυτόνομο αν δεν αποδεχτεί τη θνητότητά του. Μια αληθινή δημοκρατία -όχι "δημοκρατία απλώς διαδικασιακή-, μια αυτοστοχαστική κοινωνία η οποία αυτο-θεσμίζεται, η οποία μπορεί να θέτει συνεχώς τους θεσμούς της και τις σημασίες της υπό αμφισβήτηση , ζει ακριβώς μέσα στη δοκιμασία της εν δυνάμει θνητότητας κάθε θεσμισμένης σημασίας. Μόνο έτσι μπορεί να δημιουργεί και , ενδεχομένως, να εγκαθιδρύει "άφθαρτα μνημεία": μνημεία άφθαρτα, εσαεί, απόδειξη για όλους τούς επερχομένους, της δυνατότητας να δημιουργεί τη σημασία ζώντας στο χείλος της Αβύσσου.
Είναι λοιπόν προφανές ότι η έσχατη αλήθεια της σύγχρονης δυτικής κοινωνίας, είναι η φρενήρης φυγή μπροστά στον θάνατο, η προσπάθεια συγκάλυψης της θνητότητάς μας που εκδηλώνεται με χίλιους τρόπους, όπως με την κατάργηση του πένθους, με τους "θανατολόγους", με τη θεραπευτική μανία και τις ατέλειωτες διασωληνώσεις της και τεχνητές παρατάσεις της ζωής, με την επιμόρφωση ψυχολόγων ειδικών στη "συμπαράσταση" προς τους ετοιμοθάνατους, με την περιθωριοποίηση των ηλικιωμένων, κ.λπ. 

Κυριακή, Ιουνίου 10, 2012

ΝΙΚΟΣ ΠΛΑΤΗΣ- PRESTO O TARDI

(Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης- αριστερά- χωρίς τον συγγραφέα Νίκο Πλατή)


Ο Νίκος Πλατής, συγγραφέας του λεξικού του θανάτου- ο τίτλος είναι "Presto o tardi",  εκδόσεις Νεφέλη -απουσιάζει από την προγραμματισμένη παρουσίαση του βιβλίου από τον ομότεχνο και δημοσιογράφο Γιώργο Σκαμπαρδώνη. Στην 9η διεθνή έκθεση βιβλίου -είναι αλήθεια αυτό - ο Σκαμπαρδώνης παρευρίσκεται ως ομιλητής σε αρκετές παρουσιάσεις βιβλίων και, κάνοντας χιούμορ, αποκαλεί τον εαυτό του "Άλκη Στέα των βιβλίων". Το βιβλίο που παρουσιάζει ερήμην του συγγραφέα έχει γραφτεί με αρκετό χιούμορ και γι' αυτό η εισαγωγή του ομιλητή είναι απολύτως συμβατή με το πνεύμα του βιβλίου και μας προϊδεάζει για αυτό που θα επακολουθήσει.

Ο Σκαμπαρδώνης αποκαλεί τον Νίκο Πλατή "Ηλία Πετρόπουλο από την ανάποδη". Επεξηγεί πως ο Πλατής διαθέτει χιούμορ, κάτι που απουσίαζε  από τον Ηλία Πετρόπουλο. Τον χαρακτηρίζει ακόμη "Μίδα των λημμάτων". Το βιβλίο "Presto o tardi" που σημαίνει "αργά ή γρήγορα" θα μας συμβεί το μοιραίο του θανάτου, είναι μια κωμικοτραγική πινακοθήκη λημμάτων. Σε αυτήν την τεράστια εργασία ο Πλατής οικοδομεί ένα λεξικό με λήμματα όχι πραγματικά αλλά υπονομευμένα. Ο συγγραφέας είναι σπεσιαλίστας της ανατροπής και της απομυθοποίησης. Σκοπός του είναι να γελοιοποιήσει τον φόβο  του θανάτου. Ο 60χρονος Πειραιώτης με σπουδές αρχιτεκτονικής μας λέει πως ο ίδιος "δεν διακατέχεται από τον φόβο του θανάτου" (Μικέλα Χαρτουλάρη-Βιβλιοδρόμιο, 15/4/2012).  

Οι σύγχρονες κοινωνίες μέσα από την βιομηχανία του θεάματος και τις σημαντικές εξελίξεις στον χώρο της Ιατρικής δίνουν τη ψευδαίσθηση πως ο κόσμος θα παραμένει νέος χωρίς να γεράσει ποτέ! Ο θάνατος ως μοναδική βεβαιότητα για τη ζωή των θνητών ανθρώπων παρουσιάζεται ως μια πιθανότητα που αφορά το μακρινό μέλλον! Αυτή η απώθηση του θανάτου έχει σαν συνέπεια να επιδεικνύουν οι άνθρωποι αλαζονεία και να γίνονται υβριστές στην καθημερινότητά τους. Αντιθέτως, μια "ειρηναία αποδοχή" της φθοράς και του θανάτου θα τούς έκανε μετριοπαθείς, συγκαταβατικούς και αξιοπρεπείς στην πορεία προς το αναπόφευκτο! Ωστόσο, δεν είναι εύκολο κάτι τέτοιο! Στο προηγούμενο ποστ για την Κατερίνα Μάτσα, ο Σάββας Μιχαήλ λέει  πως δεν μπορεί να υπάρξει κατάφαση θανάτου και συμβιβασμός! Άρα; Άρα μας μένει το χιούμορ , η σάτυρα, η ειρωνική ματιά για να αντέξουμε τον φόβο του θανάτου. Μέσα στην αδυναμία του " να κοιτάξει κατάματα δύο πράγματα: τον ήλιο και τον θάνατο", ο άνθρωπος χρειάζεται να επινοεί στρατηγικές και μεθόδους για να κάνει υποφερτή και δημιουργική τη ζωή του. Το βιβλίο του Νίκου Πλατή επιθυμεί να μας εξοικειώσει με τους βαθύτερους φόβους μας μπροστά στον θάνατο και είναι, προς το παρόν, το τελευταίο της δημιουργικής του πορείας που ξεκινάει το 1982 με το "Κάμα Τσούχτρα"! 

Ένας από τους ομορφότερους στίχους που έχω διαβάσει στα "Παράδοξα" του Ευγένιου Αρανίτση λέει :Σ΄όλα μου τα μέλη  αληθεύει ο θάνατος. Ίσως γι' αυτό και η ερωτική πράξη γιορτάζεται στο βιβλίο του Πλατή με στίχους σαν και τους παρακάτω:

Νεκρός ιδών του τάφου ανεστήθη/
αναστηθείς εισήλθεν του τάφου/
εισελθών του τάφου εδάκρυσεν/
δακρύσας εξήλθεν του τάφου/
και εξελθών του τάφου απέθανεν/
Τι είναι;
   
Εντοπίζοντας το μέλος του σώματος δεν έχουμε παρά να γελάσουμε και να απαντήσουμε εύκολα στο αίνιγμα. Νομίζω πως αυτός είναι ο ενδεδειγμένος τρόπος για να διαβάσουμε το σπαρταριστό  λεξικό του θανάτου!  

Παρασκευή, Ιουνίου 08, 2012

"ΤΟ ΑΔΥΝΑΤΟ ΠΕΝΘΟΣ ΚΑΙ Η ΚΡΥΠΤΗ-ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΑΤΣΑ


Η ψυχίατρος Κατερίνα Μάτσα εργάζεται στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής -Δαφνί- από το 1974. Στο βίντεο μιλάει για το πρόσφατο βιβλίο της "Το αδύνατο πένθος και η κρύπτη". Το βιβλίο είναι γραμμένο με απλό και κατανοητό τρόπο και γράφτηκε "στις δύσκολες αξέχαστες μέρες της Άνοιξης του 2011 στο Παρίσι" τότε που  ο άντρας της, Σάββας Μιχαήλ, νοσηλευόταν στην εντατική νοσοκομείου του Παρισιού. Λυπάμαι μόνο που δεν κατέγραψα τον πύρινο λόγο  του Σάββα Μιχαήλ στην εκδήλωση. Αξίζει να διαβάσετε το βιβλίο που δεν αφορά μόνο τους τοξικομανείς.  


Στα θεραπευτικά προγράμματα του "18 άνω" οι εξαρτημένοι με ψυχοδραστικές ουσίες προσέρχονται αυτοβούλως και έχουν σαν σκοπό να ξανακερδίσουν την χαμένη τους ζωή. Κάποιοι άλλοι τοξικομανείς έχουν σαν κίνητρο να εξασφαλίσουν μια έξωθεν καλή μαρτυρία ώστε να πείσουν τους δικαστές για την αλλαγή πλεύσης στη ζωή τους και την ειλικρινή μεταμέλειά τους! Άλλοι πάσχοντες και πάσχουσες, υποκύπτουν στην πίεση των στενών συγγενικών τους προσώπων και συμμετέχουν στα προγράμματα απεξάρτησης.

Στον κόσμο που ζούμε οι εξαρτήσεις πολλαπλασιάζονται. Οι άνθρωποι δεν μπορούν να αποχωριστούν ούτε μια στιγμή το κινητό τους τηλέφωνο, υπάρχουν μανιακοί των νέων τεχνολογιών, σεξομανιακοί, άνθρωποι που δεν στερούνται ποτέ το φαγητό και άλλοι που παίζουν αδιαλείπτως στον τζόγο. Όλες αυτές οι μανίες είναι οι άμυνες που ορθώνει ο άνθρωπος ενάντια στο καταθλιπτικό άγχος που προέρχεται από το πένθος της απώλειας.

Τα ναρκωτικά έρχονται να ναρκώσουν τον ψυχικό πόνο από το ανεπεξέργαστο και ατελές πένθος. Όλη αυτή η ηθικολογία περί των "κακών παιδιών" που ξεπέφτουν στα ναρκωτικά καταρρίπτεται ως μια επιεικώς απαράδεκτη ηλιθιότητα που εκστομίζεται από αγράμματους και αμόρφωτους ανθρώπους. Η Κατερίνα Μάτσα πιστεύει ότι οι άνθρωποι οδηγούνται στην χρήση ουσιών από αδυναμία να χειριστούν το πένθος από την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου. Μέσα στον ευάλλωτο  ψυχισμό αυτών των ανθρώπων  υπάρχει μια "κρύπτη" στην οποία φωλιάζει ο απωθημένος νεκρός που επιστρέφει ως φάντασμα στην ψυχική πραγματικότητα του πάσχοντος/πάσχουσας.

Πώς όμως να πενθήσει ο άνθρωπος μόνος του; Για να είναι επιτυχημένο το πένθος είναι αναγκαία η βοήθεια της κοινότητας (Σάββας Μιχαήλ). Η Κοινότητα, ωστόσο, έχει να ασχοληθεί με την διαρκή συσσώρευση υλικών αγαθών και το κέρδος. Το ατομικό πένθος είναι ανέφικτο! Ο άνθρωπος χρειάζεται μέσα στην κοινότητα  να "ατενίζει τα βάσανα του κόσμου"! Ωστόσο,  οι ισχύουσες κοινωνικές δομές αλλοτριώνουν τον άνθρωπο και του ζητούν να βιώσει το πένθος ταχύτατα σαν να πρόκειται για ένα απλό περιστατικό γρίπης που διανύει τον κύκλο μέχρι την τελική ίαση του ασθενή! Τις κοινωνίες μας τις διέπουν απρόσωπες σχέσεις και ο θάνατος γίνεται απρόσωπος και ο ίδιος. Ο Ρίλκε κάπου λέει:

Ω Κύριε δώσε στον καθένα τον δικό του θάνατο/
ένα θάνατο που να βγει αληθινά από τούτη τη ζωή/
όπου βρήκε αγάπη, νόημα και θλίψη.


Ο άνθρωπος, ωστόσο, αντιδρά στην ιδέα του επερχόμενου θανάτου. Δεν μπορεί να υπάρξει κατάφαση θανάτου, ούτε και συμβιβασμός (Σάββας Μιχαήλ). Κάτι τέτοιο θα οδηγούσε σε ολική παραίτηση και σε μια  άνευ όρων παράδοση μπροστά στο αναπόφευκτο.

Το αληθινό νόημα μιας εσωτερικής εξέγερσης είναι πολιτικό και διατυπώνεται ως αίτημα ζωής μέσα από το πένθος... 
     

Τρίτη, Ιουνίου 05, 2012

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ "INTELLECTUM"




(Από την εκδήλωση του περιοδικού "Intellectum" στην 9η διεθνή έκθεση Θεσσαλονίκης με συντονιστή τον αρχισυντάκτη του περιοδικού Βίκτωρα Τσιλώνη και ομιλητές τον πρύτανη του ΑΠΘ Γιάννη Μυλόπουλο, τον καθηγητή ιστορίας των ιδεών στο Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδας Χάρη Βλαβιανό, τον ιδρυτή της ποιητικής επιθεώρησης «Ποιείν» Σωτήρη Παστάκα, τη Χλόη Κουτσουμπέλη και τον Κυριάκο Αθανασιάδη, με θέμα: «Η Πνευματική Ζωή σε Καιρούς Κρίσης: η παιδεία, η παραγωγή σκέψης και η συγγραφή σε μια εποχή γεμάτη αντιξοότητες»).


Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον αρχισυντάκτη του περιοδικού, Βίκτωρα Τσιλώνη, για την ευγενή καλωσύνη να μου παραχωρήσει την παρακάτω συνέντευξη. Νομίζω πως ο καλύτερος τρόπος για να παρουσιαστεί ένα περιοδικό είναι από τους συντελεστές του. Επίσης, για όσους θέλουν να γνωρίσουν από κοντά την ομάδα του περιοδικού μπορούν να παρευρεθούν στο πάρτυ την Παρασκευή 9 Ιουνίου  μετά τις 9:00 μ.μ. στη νέα παπαρούνα στα Λαδάδικα (Παγγαίου 4 & Δόξης, τηλ. 2310 510 852). 


Το όνομα ενός περιοδικού είναι μια δύσκολη απόφαση. Το όνομα έχει σαν στόχο να προϊδεάζει τους αναγνώστες για αυτά που θα διαβάσουν αλλά και αντιπροσωπεύει συνολικά την ύλη των θεμάτων που κατά καιρούς περιλαμβάνονται στο περιοδικό. Αφιερώσατε αρκετό χρόνο στην αναζήτηση του ονόματος; Υπήρξε συγκεκριμένος λόγος που δεν διαλέξατε έναν ελληνικό τίτλο; Τι σημαίνει το "Intellectum";


To intellectum είναι σουπίνο του λατινικού ρήματος intellego που σημαίνει κατανοώ, αντιλαμβάνομαι, διακρίνω, σηνιήμι τι.  Σκεφτόμασταν για μέρες το όνομα έχοντας ως έναν από τους κεντρικούς άξονες του προβληματισμού μας το διαδίκτυο. Θέλαμε, δηλαδή, ένα όνομα το οποίο θα μπορούσε απαραιτήτως να καταχωρηθεί και ως αυτούσια διεύθυνση (domain) διεθνώς στο διαδίκτυο και όχι απλά με την κατάληξη .gr. Αυτή η παράμετρος περιόρισε ομολογουμένως αρκετά τις επιλογές μας και δοκίμασε τις αντοχές μας. Τελικά, επειδή δεν μπορούσαμε συνεπώς να αποκτήσουμε διεθνώς το intellego αποφασίσαμε -έπειτα από μια ολονύχτια διαδικτυακή αναζήτηση πιθανών εναλλακτικών προτάσεων στη σοφίτα του σπιτιού μου με τον Διαμαντή Κρυωνίδη- να κατοχυρώσουμε το όνομα intellectum. Σ' αυτό συνετέλεσε βέβαια και το γεγονός ότι λόγω των θεωρητικών μας σπουδών ήμασταν εξοικειωμένοι με τα Λατινικά, ενώ βέβαια το 2006 δεν είχαμε καμία σκέψη για την προώθηση των «ηγγλησινικών»!

 
Οφείλω
πάντως να ομολογήσω ότι το όνομα του περιοδικού έχει συζητηθεί κατά περιόδους αρκετά. Θυμάμαι, λόγου χάριν, ακόμη ένα δημοσίευμα περιοδικού του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης που, ενώ αναφερόταν με κολακευτικά λόγια για το περιοδικό, κατέκρινε την επιλογή «του λατινικού τίτλου». Η λιτή επιστολή που συνέταξα εκ μέρους του περιοδικού, συνολικής εκτάσεως 4-5 σειρών, ευχαριστούσε το περιοδικό του πανεπιστημίου για την ευγενική αναφορά και επισήμανε ότι και η λέξη τίτλος ήταν επίσης λατινικής προέλευσης.   





Στο εξώφυλλο του περιοδικού αναγράφεται «περιοδική έκδοση στοχασμού». Θα ήθελα, Βίκτωρα, να μας πεις αν υπάρχει σταθερός χρόνος έκδοσης, την τιμή πώλησης  και τα σημεία από τα οποία οι αναγνώστες προμηθεύονται το περιοδικό.



 Ο χρόνος έκδοσης του περιοδικού είναι πλέον σταθερός, δηλαδή κάθε έξι μήνες εκδίδεται και ένα νέο τεύχος. Η σταθερότητα έκδοσης ήταν κάτι που μας βασάνισε αρκετά, δεδομένου ότι τα πρώτα χρόνια οι εθελοντές συνεργάτες του περιοδικού ήταν λιγότεροι και η ομάδα του περιοδικού αναπόδραστα μικρότερη. Επίσης είχαμε να αντιμετωπίσουμε αναπάντεχα επαγγελματικά βάρη ή προσωπικά προβλήματα που μας έβγαζαν εκτός προγράμματος ή περιπτώσεις που το συλλεγόμενο υλικό δεν ήταν επαρκές, πλήρες ή ποιοτικό για τα δικά μας κριτήρια. Έτσι με βαριά καρδιά υπήρξαν φορές που αποφασίσαμε να μην είμαστε σταθεροί και να καθυστερήσουμε για λίγους μήνες την έκδοση προκρίνοντας εμμέσως πλην σαφώς την ποιότητα της ύλης απέναντι στην ποσότητα των τευχών. Αυτό ήταν μια εξαιρετικά δύσκολη επιλογή που όμως ιστορικά μας δικαίωσε, αφού οι αναγνώστες του περιοδικού διείδαν την ειλικρίνεια των προθέσεών μας και δεν μας εγκατέλειψαν.


Σήμερα,
η τιμή του 9ου Intellectum στα βιβλιοπωλεία είναι στα 6 ευρώ, ενώ οι τιμές ποικίλλουν σημαντικά ιδίως όσον αφορά τα πρώτα συλλεκτικά τεύχη του περιοδικού από τα οποία έχουν απομείνει ελάχιστα αντίτυπα. Δεδομένου ότι ακόμη δεν έχουμε επιτύχει την πανελλήνια διανομή του περιοδικού, το intellectum διατίθεται σε κεντρικά βιβλιοπωλεία της Θεσσαλονίκης και της Αθήνας (Πρωτοπορία, Ιανός, Ρεντζής, Ραγιάς, Κεντρί, Κωνσταντινίδης, Σαιξπηρικόν, Πατάκης, Πολιτεία, Ναυτίλος, Νέα Εστία κ.ά.) και σ' όλη την Ελλάδα μέσω του ηλεκτρονικού μας καταστήματος στην ιστοσελίδα www.intellectum.org.




Πόσα χρόνια υπάρχει το περιοδικό και πόσοι συνεργάζονται για την έκδοσή του; Ποια είναι τα κυριότερα εμπόδια και οι δυσκολίες που συναντάτε σε όλα τα στάδια της δημιουργικής διαδικασίας παραγωγής του «Intellectum»;


Το
Intellectum ξεκίνησε το 2006 και σήμερα συνεργάζονται σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό περί τα 20 άτομα για την έκδοσή του. Οι κυριότερες δυσκολίες που πλέον συναντάμε αφορούν τη διανομή του περιοδικού και την ευρύτερη γνωστοποίησή του. Μπορεί να συγκαταλέγεται στα καλύτερα περιοδικά λόγου και πολιτισμού στην Ευρώπη, αλλά παρ' όλα αυτά στην Ελλάδα δεν είναι ακόμη τόσο γνωστό όσο θα θέλαμε. Συνεπώς, αυτό τον καιρό έχουμε επικεντρώσει τις προσπάθειες μας σ' αυτά τα δύο θέματα.



 Πόσο είναι ο μεγαλύτερος και μικρότερος σε ηλικία συνεργάτης του περιοδικού; Απευθύνεστε σε συγκεκριμένες ηλικίες;


Ιστορικά
ο μικρότερος συνεργάτης του περιοδικού ήταν 17 χρονών αν θυμάμαι καλά. Πολύ συχνά μας ρωτάνε κατά τη διάρκεια φιλικών συζητήσεων σε ποιους ακριβώς απευθυνόμαστε, αλλά νομίζω ότι η καλύτερη απάντηση που έχω σκεφθεί ως σήμερα είναι πως απευθυνόμαστε σε όποιον επιχειρεί να κρατάει το μυαλό του ανοικτό, σε όποιον επιχειρεί καθημερινά να σκέφτεται κριτικά και να συλλογιέται με «αντικειμενικά» κριτήρια για το τι συμβαίνει γύρω του. Αυτό όμως δεν έχει συγκεκριμένη ηλικία ή επάγγελμα. Υπάρχει νέος άνθρωπος που είναι 17 χρονών και δουλεύει σε συνεργείο αυτοκινήτων αλλά διαβάζει μανιωδώς το Intellectum, υπάρχουν σχεδόν «συνομήλικοι» μου λίγο μετά τα τριάντα που διαβάζουν τακτικά το περιοδικό, υπάρχουν 50άρηδες που παίρνουν το περιοδικό, υπάρχει και άνθρωπος 89 ετών που υπήρξε για 14 χρόνια πολιτικός κρατούμενος και δεν χάνει τεύχος του Intellectum.    


Θα ακουστεί σαν αστείο αλλά εγώ θα το ρωτήσω: Οι συνεργάτες του περιοδικού απασχολούνται αποκλειστικά με το περιοδικό ή απλά καλύπτουν δημιουργικά τον ελεύθερο χρόνο που περισσεύει από την κύρια εργασία τους;

 
Σίγουρα καλύπτουν δημιουργικά αλλά και ουσιαστικά θα πρόσθετα τον ελεύθερό τους χρόνο, ορισμένοι μάλιστα εξ αυτών σε καθημερινή βάση. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι όσοι αποφασίζουν να ασχοληθούν δεν έχουν σοβαρές ευθύνες και υποχρεώσεις, καθώς το περιοδικό λειτουργεί με σχεδόν επαγγελματικά πρότυπα. Εξάλλου, η υιοθέτηση επαγγελματικών προτύπων είναι ίσως η μόνη ατραπός για την περαιτέρω εξέλιξη του περιοδικού για την οποία μοχθούμε τόσο καιρό και η οποία ονειρευόμαστε κάποια στιγμή ότι θα φέρει μικρές έστω οικονομικές απολαβές για όλους τους μόνιμους συνεργάτες.





Πιστεύεις, Βίκτωρ, πως το περιοδικό μπορεί να ξεκουνήσει τον κόσμο από την ακινησία του και την πνευματική οκνηρία; Το «Intellectum» μπορεί  να αποτελέσει αφορμή για προβληματισμό και παραπέρα εξέλιξη της σκέψης και, ταυτόχρονα, τόπο συνάντησης και στέκι για εκείνους τους αναγνώστες που μοιράζονται τις ίδιες αγωνίες;


Σ'
ένα γενικευμένο κλίμα πνευματικής οκνηρίας και ωχαδελφισμού που ζούσαμε επί πολλές δεκαετίες και εν μέρει τώρα έχουμε αναγκαστεί ίσως να εξέλθουμε ελέω της οικονομικής κρίσης, ένα περιοδικό, οποιοδήποτε κι αν είναι αυτό, είναι δύσκολο να καταφέρει πολλά πράγματα. Ας μην γελιόμαστε. Οφείλουν, ωστόσο, οι άνθρωποί του να  προσπαθούν ακατάπαυστα ενθυμούμενοι τα λόγια του Ρίλκε πως «αν καθαρίσει ο καθένας μας το κατώφλι του σπιτιού του, σε λίγο όλη η πόλη θα λάμψει». Συνεπώς, στο intellectum, επιχειρούμε διαρκώς τις δράσεις μιας πνευματικής αλογόμυγας, χωρίς να τρέφουμε αυταπάτες για τα αποτελέσματα του εγχειρήματος, με την ελπίδα ότι όσο περισσότερο κοινό αποκτούμε τόσο μεγαλύτερος τόπος συνάντησης θα γίνουμε για τους αναγνώστες μας.




Ένα μεγάλο μέρος από τον ελεύθερο χρόνο μου το περνάω διαβάζοντας. Ακόμα και στα καφέ θέλω να έχω κάτι να διαβάζω.Το σχήμα και το μέγεθος του περιοδικού είναι βολικό για κάτι τέτοιο. Φτιάξατε κάτι που να διαβάζεται και στους δημόσιους χώρους;
Έτσι
θέλουμε να πιστεύουμε. Και το προηγούμενο σχήμα του περιοδικού, αλλά και αυτό που είναι λίγο μεγαλύτερο, είχε ως κεντρική παράμετρο επιλογής του την ευχερή μεταφορά, τη δυνατότητα δηλαδή να μπαίνει εύκολα ακόμη και σε μια μικρή τσάντα και να μεταφέρεται έτσι παντού.



Όλο και περισσότερο αισθάνομαι πως οι αναγνώστες λιγοστεύουν. Η άποψη της Επιστημονικής Ομάδας Intellectum ποια είναι;


Δεν είμαστε σίγουροι γι' αυτό. Είναι γεγονός ότι το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα προάγει την παπαγαλία και απωθεί ουσιαστικά τους μαθητές από την ανάγνωση, παραμορφώνοντας επικίνδυνα μέσα από τη διδασκαλία των "Νέων Ελληνικών" τουλάχιστον στη γενιά μου έννοιες και λογοτεχνικά είδη όπως η ποίηση και η πεζογραφία. Επίσης, φαίνεται ότι οι νέες γενιές διαβάζουν πολύ περισσότερο μέσα από το διαδίκτυο και όχι μέσα από βιβλία. Άρα διαβάζουν κατά κάποιο τρόπο διαφορετικά, αλλά δεν έχουν σταματήσει να διαβάζουν εντελώς. Εμείς πάντως, σε κάθε περίπτωση, προσπαθούμε να αυξήσουμε το εν δυνάμει αναγνωστικό κοινό και γι' αυτό το λόγο τα σκίτσα και τα χαρακτικά αποτελούν συστατικό στοιχείο κάθε έκδοσης, αφού θεωρούμε ότι έτσι το περιοδικό καθίσταται πιο φιλικό και προσεγγίσιμο. 



Πιστεύεις, Βίκτωρ, πως ο κόσμος επιθυμεί να ενημερώνεται; Αν ναι, γιατί διαλέγει την εύκολη και ανώδυνη ενημέρωση;



 Ο περισσότερος κόσμος δεν θέλει να σκέφτεται γιατί πιστεύει ότι ήδη έχει πολλά καθημερινά και προσωπικά προβλήματα να αντιμετωπίσει που του φθάνουν και του περισσεύουν. Επίσης θεωρώ ότι ο εγκέφαλος μας είναι ένας μυς όπως οι μύες του σώματος μας που εξασκούμε κατά τη γυμναστική. Αν λοιπόν αυτός ο μυς μείνει αγύμναστος για πολύ καιρό είναι μετά δύσκολο να τον τιθασεύσεις και να τον βάλεις σε λειτουργία. Επίσης το ίδιο συμβαίνει αν από μικρός τού κάνεις λάθος γυμναστική, ας πούμε με τις ασκήσεις παπαγαλίας που επιβάλλει συνεχώς το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα.



Ακόμα και ο πιο συστηματικός αναγνώστης θα δυσκολευόταν να παρακολουθήσει  και να αξιολογήσει τον απίστευτο όγκο των βιβλίων και των περιοδικών που συσσωρεύονται στα βιβλιοπωλεία, τα καφέ και τους χώρους στους οποίους προάγεται η τέχνη. Τι είναι αυτό που κάνει ένα περιοδικό να μακροημερεύσει; Το αναφέρω αυτό, επειδή κατά καιρούς έχω δει εξαιρετικά περιοδικά να αποσύρονται από την κυκλοφορία λόγω της μικρής εμπορικής τους απήχησης. Είμαι σίγουρος πως ένα ευπώλητο περιοδικό δεν είναι ικανή και αναγκαία συνθήκη για την ποιότητά του. Πόσο μπορεί να αντέξει ένα καλό περιοδικό που απευθύνεται σε περιορισμένο αριθμό αναγνωστών και ποιά είναι η δική τους ευθύνη στην «επιβίωσή» του;

 
Η ευθύνη του περιοδικού είναι, λειτουργώντας με επαγγελματικά ή σχεδόν επαγγελματικά πρότυπα, να συναντήσει όλους εκείνους τους αναγνώστες που θα τους ενδιέφερε να το διαβάσουν. Αν το περιοδικό, βέβαια, δεν υποστηρίζεται από κάποιον σημαντικό εκδότη ή βιβλιοπωλείο και δεν μπορεί να διαθέσει σημαντικούς πόρους για διαφήμιση, αυτό γίνεται ένας σχεδόν απραγματοποίητος στόχος. Χρειάζεται διάρκεια, υπομονή, επιμονή και λίγη τύχη.



Τα θέματα με τα οποία καταπιάνεστε είναι θέματα που συμβαδίζουν με την επικαιρότητα; Ποιά είναι τα βασικά κριτήρια με τα οποία τα επιλέγετε; Αποφασίζετε, Βίκτωρ, ως ομάδα;
Υπάρχουν
πράγματι ομαδικές συναντήσεις στις οποίες καθορίζεται αρχικά μια «εν δυνάμει ύλη». Και λέω εν δυνάμει γιατί συχνά η επικαιρότητα φέρνει στην επιφάνεια ένα θέμα που δεν μπορούσαμε να έχουμε υπόψιν μας τότε ή γιατί άλλες φορές δεν λαμβάνουμε αρκετά ποιοτικά άρθρα για κάποιο θέμα που εντούτοις μας ενδιαφέρει πολύ. Γενικά η συνταγή που ακολουθούμε είναι ένα μείγμα επικαιρότητας και διαχρονικότητας, καθώς κάθε τεύχος έχει τον άπιαστο στόχο ν' αφήσει το στίγμα του στο χρόνο.





Κυριαρχεί η  άποψη που λέει πως «όλα έχουν ειπωθεί». Μια τέτοια άποψη, για μένα, είναι επικίνδυνη γιατί αποθαρρύνει τους ανθρώπους από την αναζήτηση της προσωπικής τους έκφρασης. Με δεδομένο τους άπειρους συσχετισμούς λέξεων υπάρχει πάντα κάτι που ακόμη δεν έχει ειπωθεί με τον καλύτερο τρόπο. Πόση έμφαση δίνετε στον λόγο και πόσο παιδεύετε τη γλώσσα για την καλύτερη διατύπωση των νοημάτων;


Συμφωνώ απολύτως. Είναι μια άποψη τρομερά επικίνδυνη, αφού οδηγεί βολικά και καθησυχαστικά στην πνευματική οκνηρία και ακινησία. Όχι μόνο υπάρχουν πράγματα που μπορούν να ειπωθούν με καλύτερο τρόπο, αλλά και νέα πράγματα που διαμορφώνονται από καινούριες κοινωνικές συνθήκες, όπως λόγου χάριν οι κοινωνικές σχέσεις την εποχή του Προσωποβιβλίου για τις οποίες δεν θα μπορούσε με ακρίβεια να μιλήσει ο Πλάτωνας, ο Μέγγιος, ο Κομφούκιος ή ο Αριστοτέλης. Είναι μια φράση που την έχω πολεμήσει και σε διαπροσωπικό επίπεδο, χωρίς φοβούμαι επιτυχία, καθώς την έχω δει να διαβρώνει προσωπικότητες και να κατατρώει το πνεύμα αξιόλογων πνευματικά ανθρώπων που θα μπορούσαν να έχουν λαμπρή πορεία αν δεν εγκατέλειπαν στο άκουσμά της τον αγώνα.




Στις 112 σελίδες του Intellectum υπάρχουν λιγοστές διαφημίσεις, αρκετά καλές φωτογραφίες και σκίτσα και, τέλος, μπόλικος λόγος. Θα ήθελα, Βίκτωρα, να μας μιλήσεις για τη δομή του περιοδικού. Η συνέντευξη από έναν σημαντικό άνθρωπο, τα επιστημονικά άρθρα, οι μελέτες, τα χρονογραφήματα και τα διηγήματα καταλαμβάνουν πάντα τον χώρο τους; Υπήρξαν στιγμές που λόγω πληθώρας ύλης αναγκαστήκατε να αφήσετε κάτι απ' έξω;

 
Συνήθως
όταν είναι κάτι πολύ καλό, δεν μένει ποτέ ουσιαστικά απ' έξω, αλλά μεταφέρεται για το επόμενο τεύχος ή σε κάποιες εξαιρετικές περιπτώσεις δημοσιεύεται στην ιστοσελίδα μας στο διαδίκτυο. Λόγου χάριν, μετά μεγάλης μου λύπης στο 9ο τεύχος δεν μπορέσαμε να βάλουμε ένα από τα καλύτερα διηγήματα που διάβασα τα τελευταία έτη, την «Ανθρωποθυρίδα», αλλά έχει ήδη φτιαχτεί η μακέτα για την εκτύπωσή της και θα μπει στο επόμενο, ενώ η πολύ καλή ομιλία του Γιάννη Μηλιού για την κατάργηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την αντίσταση των κοινωνικών κινημάτων τον καιρό των μνημονίων του δημοσιεύεται σήμερα στο διαδίκτυο.  




Επιστήμη και τέχνη συνυπάρχουν ισότιμα στην ύλη του περιοδικού. Ευχάριστη έκπληξη αποτελεί το 16σέλιδο ένθετο της ψηφιακής ποιητικής επιθεώρησης «Ποιείν». Πες μας λίγα λόγια για αυτή την συνεργασία.

 
Τα
τελευταία τρία χρόνια το Intellectum επιθυμούσε να έχει συνεργασία με κάποια διαδικτυακή ποιητική επιθεώρηση με σκοπό την έκδοση ενός ένθετου μαζί με κάθε τεύχος, χωρίς ωστόσο να παρεμβαίνουμε καθ' οιονδήποτε τρόπο στη διαδικασία επιλογής των ποιημάτων. Αφού μια άλλη συνεργασία που αρχικά επιθυμούσαμε δεν τελεσφόρησε στην ώρα της, συζητήσαμε με τους ανθρώπους του «Ποιείν», καταρχάς δηλαδή τον Σωτήρη Παστάκα και τον Σπύρο Αραβανή, οι οποίοι όχι μόνο αγκάλιασαν την πρότασή μας, αλλά αποφάσισαν να συνεισφέρουν και μ' ένα μικρό πόσο στην έκδοση του ένθετου, με την πεποίθηση και αυτογνωσία πως έπρεπε να επαναφέρουμε το «παιχνίδι» στη λογοτεχνία με κάθε μέσο.



Παίρνοντας ένα περιοδικό πρώτα ανοίγω τις σελίδες του και τις μυρίζω. Μετά αφήνω τα χέρια μου να γλιστρήσουν στο χαρτί και, τέλος, βλέπω το περιεχόμενό του. Σε μια επόμενη στιγμή, το τρώω σε συμβολικό επίπεδο και το μετασχηματίζω σε λόγο. Πιστεύω πως κάθε τι που ανασαίνει ως δημιουργία θα πρέπει να απευθύνεται πρωτίστως στις αισθήσεις που αποτελούν τις «πρωταρχικές δυνάμεις που αναπτύσσονται μέσα στους ανθρώπους». Πόσο συμμερίζεται η επιστημονική ομάδα του περιοδικού αυτήν την αντίληψη;

 
Δίνουμε μεγάλη έμφαση στην αισθητική αρτιότητα του περιοδικού και προσπαθούμε να βελτιώνουμε το αισθητικό αποτέλεσμα της όρασης του αναγνώστη σε κάθε τεύχος. Επίσης έχουμε επιλέξει για την έκδοση ένα αρκετά ακριβό χαρτί, το οποίο μοιάζει στην αφή με το γήινο χαρτί γραφής αλλά εκτυπωτικά έχει όλα τα πλεονεκτήματα του πλαστικοποιημένου βέλβετ. Οπότε, ναι, κι εμείς διαισθανόμαστε ότι αυτή είναι η εύλογη ανάγκη κάθε απαιτητικού αναγνώστη και συνακόλουθα προσπαθούμε να την ικανοποιήσουμε με κάθε δυνατό τρόπο.